2026 сыл, атырдьах ыйын 10 күнэ, Улан-Удэ куорат. Бэҕэһээ эрэ ыра санааҕа холоонноох устуоруйа бүгүн официальнай докумуоннарынан бигэргэннэ. Атырдьах ыйын 10 күнүгэр Бурятия киинигэр Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин дойду бас-көс архитектордарын кытта көрүсүбүтүн бука бары өйдүүр буолуохтаахпыт. Бу күн сүрүн дьоруойунан биһиги биир дойдулаахпыт, Дьокуускайдааҕы «База 14» архитектурнай бүрүөнү төрүттээччи уонна салайааччы, Кытаанах нэһилиэгиттэн төрүттээх Мария Скрябина буолбута.
Кэпсэтии кэмигэр архитектор дойду баһылыгар бэйэтин «Дьоруойдарга куорат» диэн суолталаах бырайыагын киэҥ хабааннаахтык уонна олус хорсуннук билиһиннэрбитэ. «База 14» исписэлиистэрэ толкуйдаабыт бу көҕүлээһиннэрэ — байыаннай дьайыы бэтэрээннэригэр, байыастарга уонна кинилэр дьиэ кэргэттэригэр анаан аныгы, экология өттүнэн ыраас, үрдүк технологиялаах олохтоох пууннары тэрийиигэ туһуламмыта. Бырайыак дьиэни-уоту тутуунан эрэ муҥурдаммат — бу дойдуга сулууспалыы сылдьыбыт дьоҥҥо наадалаах өйөбүлү ылалларыгар уонна эйэлээх олоххо төннөллөрүгэр көмөлөһөр, реабилитация кииннэрдээх, уопсастыбаннай эйгэлээх толору социальнай эйгэни тэрийии буолар.
Күн бүгүн, идиэйэ тыыннаах хоруйу ылла. Владимир Путин бу көҕүлээһини улаханнык өйөөтө, кини дириҥ социальнай суолтатын уонна Уһук Илин, Сибиир эрэгийиэннэригэр наадатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Бэдэрээлинэй киин маннык бырайыактарга болҕомтотун уурара — бу баараҕай улахан дьиэлэртэн дьону эмтиир, олоххо төнүннэрэр өйдөөх архитектураҕа диэри градостроительнай бэлиитикэ уларыйыытын сибикитэ.
Кэпсэтии түмүгүнэн алтынньы 22 күнүгэр Арассыыйа Бэрэсэдьиэнин бэйэтин порталыгар официальнай сорудахтар испииһэктэрэ таҕыста. Докумуон «В» пуунугар «Дьоруойдарга куорат» бырайыагы Саха Өрөспүүбүлүкэтин профильнай министиэристибэлэрин уонна биэдэмистибэлэрин кытыннаран, бэдэрээлинэй таһымҥа олоххо киллэрии механизмнарын чочуйуу наадатын чуолкай бэлиэтээтэ. «База 14» бүрүө оҥорбут уруһуйдара уонна рендердэрэ сотору кэминэн дьиҥнээх акылааттарга уонна эркиннэргэ кубулуйуохтарын сөбүн көрдөрөр.
Мария Скрябина, бу сонуну билигин да итэҕэйбэт курдук. Кини Telegram-ханаалыгар бүгүҥҥү дойдулаахтарын үөрүүтүн үллэһиннэ:
«Бу сонуну билигин да итэҕэйбэппин. Биһиги дьон сылаас уонна куттала суох эйгэҕэ олоруохтаах диэн үлэбитин эрэ оҥорбуппут. Бу үлэ маннык үрдүк таһымҥа тахсан, Бэрэсидьиэн бэйэтинэн өйүөҕэ диэн санаабатахпыт даҕаны этэ. Владимир Владимировичка итэҕэлин иһин улахан махтал. Билигин кылаабынайа — түһэн биэрбэт туһугар үлэлиэхтээхпит. Дэтээллэрдээх докумуоннары бэлэмнээн саҕалыыбыт. Сахабыт сирэ — биһиги эһигини хомотуохпут суоҕа».
Оттон Чурапчы улууһун олохтоохторугар ордук Кытаанах нэһилиэгиттэн төрүттээх архитектор туһунан бу сонун улахан киэн туттуу төрүөтэ буолла. Мария Скрябина ситиһиитэ — бу Саха сирин түгэҕиттэн тахсыбыт талаан бүтүн дойду дьүһүнүн уларытар кыахтааҕын чаҕылхай холобура.
«База 14» бүрүө уонна эрэгийиэн былаастара иннилэригэр билигин улахан сорук турар — кэнсиэпсийэттэн пилотнай кыбаарталы бырайыактааһын түһүмэҕэр көһүү. Ол эрээри саамай кылаабынайа: муус хамсаата, «Дьоруойдарга куорат» бырайыак чааһынай көҕүлээһинтэн судаарыстыбаннай сорукка кубулуйда. Инники былааҥҥа — былаһааккалары талыы, судаарыстыбаннай эспэртииһэ уонна бүтэһигэр, Арассыыйаны көмүскээбит дьоҥҥо анаан бастакы сыбаайалары түһэрэр кэм кэтэһэр.
Чахчылар:
«База 14» — 2018 сыллаахха төрүттэммит Дьокуускайдааҕы архитектурнай бүрүө. Тымныы полюһугар бырайыактыырга, ирбэт тоҥу кытта үлэҕэ уонна адаптивнай архитектураны киллэриигэ идэтийэр.
Кытаанах нэһилиэгэ — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Чурапчы улууһун нэһилиэгэ.
Сорудах («В» пуун) — 2026 сыл ахсынньы 1 күнүгэр диэри бырайыак үп-харчы өттүнэн олоҕун быһаарарга Бырабыыталыстыбаны уонна эрэгийиэн былаастарын эбээһинэстиир официальнай докумуон.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ. Хаартыска социальнай ситимтэн