Бүгүн, кыһыҥҥы чэбдик салгын тыынынан туолбут Чурапчы нэһилиэгин “Спортивнай” түөлбэтэ биир кэм ньирилээн олордо. Чурапчытааҕы судаарыстыбаннай физическэй култуура уонна успуорт үнүстүүтэ (ЧГИФКиС) тэрийбит Олоҥхо марафона — бу сүүрүү эрэ буолбатах, бу — норуот духуобунай кыаҕын, эт-хаан чэгиэн туругун, биир сомоҕо буолар дьулуурун туоһулуур улахан бырааһынньыга.
Сарсыарда эрдэттэн ыраах-чугас сытар нэһилиэктэртэн Хатылыттан, Хоптоҕоттон, Кытаанахтан, Мугудайтан, Хайахсыттан, Одьулуунтан, Хадаартан, улуус бастыҥ успуорт оскуолаларыттан биллэр сүүрүк Ектатерина Драгунова эрчийэр иитиллээччилэрэ, тэрилтэ салайааччылара, ону ааһан Саха сирин биллэр-көстөр ыспарсымыаннара, кинилэр ортолоругар 24 чаас устата тохтоло суох сүүрүүк Эдуард Божедонов, 300-тэн тахса оҕо-ыччат тоҕуоруста. Үнүстүүт иһинэн баҕалаахтарга доруобуйаларын уопсай туругун бэрэбиэркэлиир диагностическай чинчийии тэрилиннэ, дабылыанньаларын мээрэйдээтилэр. Халлаан тымныытын аахсыбакка, дьон сирэйэ-хараҕа сырдыгынан туолла. Бу күн аспаал суол бүрүөһүнэ хамсаан ыларга дылы буолла, Олоҥхо бухатыырдарын үс дойдуну уҥуордуур сырыылара бука бары мустубут дьон сүрэҕэр сүүрүү тэтиминэн кутулунна. Марафон сүрүн судьуйатынан үнүстүүт преподавателэ, өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэр уһун дистанцияҕа сүүрүк, Тымныы Полюһун уонна Олоҥхо марафонун чөмпүйүөнэ Василий Лукин үлэлээтэ.
Тэрээһин үөрүүлээх чааһыгар ЧГИФКиС ректора, педагогика наукатын кандидата Иннокентий Готовцев эҕэрдэлээтэ:
— «Саха киһитэ былыр-былыргыттан ат үрдүгэр сылдьан, сүүрэн-көтөн, күөн көрсөн олорон кэллэ. Олоҥхо — биһиги эпоспыт, оттон успуорт — биһиги аныгы Олоҥхобут. Бүгүҥҥү марафон — бу мээнэ 2 биэрэстэни сүүрүү буолбатах. Бу — Олоҥхо дойдута олоҕурбут Чурапчы сиригэр-уотугар саха норуотун өлбөт-сүппэт үгэстэрин, тулуурун уонна дьулуурун уһунунан, кылгаһынан, ыараханын-чэпчэкитинэн аахсыбакка, иннин диэки дьулуһар модун санаатын кэрэһитэ. Эһиги бу сүүрүүгүтүнэн төрүт өбүгэлэрбит суолларын салгыы үктүүгүт, кэнчээри ыччакка холобур буолаҕыт. Институт аатыттан бука барыгытыгар махтал!» — диэн туран, кыттааччыларга ситиһиини баҕарда.
Кини кэнниттэн микрофону ылбыт, успуорт эйгэтигэр аата номнуо номоххо кубулуйбут киһи, СӨ үтүөлээх тириэньэрэ, Сахаачча бирииһигэр, Саха сирин норуоттарын успуорт кыһыҥҥы көрүҥнэригэр ыспартакыйаадаҕа, ону ааһан Манчаары оонньууларын 8 төгүллээх чөмпүйүөнэ Гаврил Нохтунскай тыл эттэ:
— Сааһым тухары балай эмэ күрэххэ кыттыбытым буолуо эрээри, бүгүҥҥү курдук долгуйбутум суоҕа. Олоҥхо — биһиги күүспүт, биһиги куппут дьапталҕата. Оттон бу 300-тэн тахса киһи — биһиги норуоппут тыынар салгына. Мин көрөбүн: эһиги ортогутугар кырачаан оҕолор, эдэр уолаттар-кыргыттар, биһиги бэтэрээннэрбит бааллар. Бу курдук биир тыыннана, биир тэтимнэнэ туруҥ! Аныгыскы да ыытыллар сүүрүүлэргэ бука бары бэлэмнээх кэлиҥ. Саха быһаҕыныы, сытыы, кытаанах уонна хорсун буолуҥ!
Салгыы сүрүн чаас саҕаланна. Дьон-сэргэ бэйэлэрин саастарынан кэккэлэһэ туран, 2-лии биэрэстэлээх уһуну сүүрэргэ бэлэмнэннэ. Манна 7-лаах кырачаан оҕоттон саҕалаан, 80-ча саастаах ытык кырдьаҕаска тиийэ бааллар. Хаалыктаах хаамааччылар чэпчэкитик дугунан, сүүрүктэр атахтарын тыаһа тибигирэйэн, болуоссат биир кэм дьигиһийэ олордо. Бу курдук, көлүөнэлэр ситимнэрэ — ааспыт, билиҥҥи уонна кэлэр кэм биир тыыннаах хаалыыта — бу икки биэрэстэ усталаах суолга ырылхайдык көһүннэ. Ким да туора турбата, бука бары биэтэккэ этэҥҥэ эргиллэн кэлэн, кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаланнылар.
Сүүрүү түмүгүнэн бэйэлэрин саастыылаахтарын ортолоругар кыайыылаах тахсыбыт уолаттар санааларын үллэһиннилэр. ЧГИФКиС устудьуона, многоборец Богдан Портнягин:
— Маннык сахалыы тыыннаах сүүрүүнү тэрийбит институппар, тренердэрбэр махтанабын. Олоҥхо бухатыырдарын кытта тэҥҥэ сүүрэр курдук сананным. Икки биэрэстэ — кылгас курдук эрээри, бу тыйыс кыһынҥы салгыҥҥа тыыҥҥын, былчыҥҥын барытын уһугуннарар. Бэрт тэрээһиннээхтик ааста, мэтээлбит даҕаны ураты оҥоһуулаах, сахалыы оһуордаах. Салгыы инникитин ыытыллыахтаах күрэхтэһиилэрбэр өссө күүскэ бэлэмнэниэм».
Оттон Дириҥтэн сылдьар кэскиллээх сүүрүк Прокопий Наумов кылгастык:
— Этиллибитин курдук, Олоҥхо дойдутун оҕолоро буоллахпыт. Бу да сырыыга кынаттаах ат курдук көттүм. Утарылаһааччыларым күүстээхтэр, онон өссө күүскэ эрчиллэр сорук турда. Чурапчыга кэлэн, Гаврил Нохтунскай курдук улуу сүүрүк тылын-өһүн истэн, өссө күүскэ дьарыктаныах, араас күрэхтэһиилэргэ кыттыах санаам кэллэ. Кыайыы — бу үтүө сыра түмүгэ.
Төһө даҕаны былыттаах, сытыы тыаллаах күн турдар ыспарсымыаннар үөрбүт, чаҕылыспыт харахтарын уотуттан сылаас салгын ил гынарга дылы гынна. Үс сүүстэн тахса мэтээл кылырҕас тыаһа, дьон-сэргэ үөрбүт-көппүт саҥата ыраахха диэри дуораһыйда. Олоҥхо марафона — бу успуорт бырааһынньыга эрэ буолбатах, бу Чурапчы сирэ, ЧГИФКиС үнүстүүтүн саха норуотун сарсыҥҥытын, кини чэгиэн этин-хаанын, бөҕө кутун-сүрүн оҥкулун уурар, үйэлэри уҥуордуур кэскиллээх тэрээһинэ буоларын өссө төгүл бигэргэттэ.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ. Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ