Дмитрий Иванович (Винокуров) Чаҕаан Одьулуун орто оскуолатыгар бэрт дуона суох хамнаска “Бэйэни көмүскэнии” секциятын 90-с сылларга үлэлэппитин туһунан бэрт өрдөөҕүтэ бойобуой дьайыы бэтэрээнэ, Дмитрий Ивановичка утумнаахтык дьарыктаммыт Александр Романович Саввин кэпсээн турардаах.
Онно уолаттары сэргэ түөрт кыыс дьарыктаммыт, барыта уонта тахса оҕо сылдьыбыта биллэр. Сылдьыан баҕалаах үөрэнээччилэртэн эрэ буолбакка, үлэлиир ыччаттартан элбэх эбит да, тириэньэр ону хааччахтыыр эбит. Бу санаан көрдөххө, босхо, төлөбүрэ суох дьарыктыыр киһи холугар сөп даҕаны. 1993 сыллаахха каратэҕа эрчийбит эбит буоллаҕына, онтон кэлин кик-боксиҥҥа үөрэппитэ.
Итини Дмитрий Иванович илиҥҥи охсуһуу бу сир ахсын дэлэйбитинэн күрэхтэһиилэргэ элбэхтик кыттан сайдыахха сөбүнэн быһаарара. Ону тэҥэ боксаҕа маарынныыр өрүттэрдээх буолан, икки куобаҕы биирдэ ытан ылыахха сөп курдуга. Бу оруннааҕын Чакырга буолбут турнир да көрдөрбүтэ. Одьулуун уолаттара кикбоксиҥҥа да, боксаҕа да инники күөҥҥэ сылдьыбыттара.
Дмитрий, дьиҥинэн, охсуһуук буолбатах этэ. Кини – тустуук. Көҥүл тустууга ССРС успуордун маастарын сүүрбэ саастааҕар толорон турардаах. Оскуолатааҕы тириэньэрэ Р.В. Неустроев кинини: “Айылҕаттан оннук күүһэ-уоҕа суох эрээри, күүстээх санаалаах, дьүккүөрдээх, тустуон баҕалаах этэ. Бииртэн-биир албаһы ситимнээн оҥорору сатыырга дьулуһара, өйдөөхтүк тустара”, — диэн сыаналаабыттааҕа. Дмитрий Дойдуга “Үлэ резервэлэрэ” уопсастыба чөмпүйүөнэ, өрөспүүбүлүкэҕэ 52 киилэҕэ чулуулардыын тэҥҥэ анньыһа сылдьыбыта. Чахчы ыраатыах тустуук хаалбыта…
Университекка үөрэнэ сылдьан атаҕын тоһутан Тбилисигэ хомуурга барыахтаах киһи көрө мэлийбит. Онтон ыла аны боксаҕа көспүт. Күрэхтэһиилэргэ тоҕуста киирсибититтэн барытыгар кыайыылаах тахсыбыт: алтата аармыйаҕа сулууспалыы, үһэ СГУ-ка үөрэнэ сылдьан. Бу да көрүҥҥэ бэйэтин көрдөрүөх киһи 1986 сыллааҕы айдааҥҥа балыллан хаайыллыбыта. Оттон илиҥҥи охсуһууларга уһуйуллуута В. Егоровы, А. Куприяновы кытта ситимнээх.
Чаҕаан трюктарын туһунан үгүс киһи билбэт, көрбүт да аҕыйах. Кини онтукаларын Чурапчы, Одьулуун, Мындаҕаайы олохтоохторугар эрэ көрдөрбүттээх. Уонна куоракка, ону даҕаны ыспарсымыаннар эйгэлэригэр. “Аймаҕырҕаан” Таатта ыһыаҕар аатырбыт Федор Колосовы көрсөн сүбэ-соргу ылар санаалаах тугу сатыырын кэпсээбит да, киһитэ сэҥээрбэтэх. “Кутталлаах” киһи үөскээбит диэн хайыҥ охсуннаҕа дуу… Оттон биһиги уолбут Колосов сатыырын барытын оҥорор кыахтааҕа. “Репертуарбар көмөлөһөр дьоннордооҕум буоллар, кинини сабырыйыам да этэ”, — диэбиттээҕэ. Оччотооҕуга Лариса Троева нүөмэрдэрин көрөн баран сонньуйбут этэ…
Миитэрэй арыгы бытыылкаларын оҕо эрдэҕиттэн үлтү охсор адьынааттаах эбит. Ону ааһан сыгынньах тиҥилэҕинэн үлтү тэпсэн бытарытан кэбиһэрэ. Сценаҕа таас үрдүгэр ойуолаан, сытан, үҥкүрүйэн көрдөрөрүгэр 4-5 бытыылканы алдьатыан наада этэ. Тааска да мээнэ сыппат этэ: онтукатыгар дүлүҥү хайыттарар (куоракка көрдөрөрүгэр мутуктаах дүлүҥ түбэһэн мас хайытааччытын эрэйдээбит үһү диэн кэпсииллэр), үрдүгэр түөрт киһини туруорара. Устудьуоннуур эрдэҕинэ нунчакины, ураҕаһы эрийэргэ үөрэммит буолан, саабыланан жонглердуурга холоммут эрээри, саабылатыгар табыллыбакка хаалбыт. Саабылата икки өттүнэн биилээх буолан биэрбит. Сыыһа тутунна да – бүтүүтэ.
Ити үөһэ хаартыскаҕа көстөрүн курдук, икки олоппос бастарыгар сытан эрэн иһигэр ыйаммыт боробулуоханы сүгэнэн быһа оҕустарар. Өссө үрдүнэн киһини туоратар, ол киһитэ туораан баран түөһүгэр туран саха быһаҕын төбөтүнэн искэ үөһэттэн түһэрэр. Итинник хамсаныылары таас да үрдүгэр сытан оҥортороро. Туран эрэн иһигэр да, түөһүгэр да биир сүгэни тирэтэн баран иккис сүгэнэн оҕустарара. Ол үрдүнэн туох да суол-иис хаалбат этэ.
Сонун “оонньуутунан” төбөтүгэр кирпииччэни алдьаттарыыны ааҕара. Икки буспут кыһыл кирпииччэни оройугар уурдарара уонна үһүс кирпииччэнэн олору үлтү барыахтарыгар диэри оҕустарара.
“Боробулуоханы быстарыы уустук. Бытыылканы да, кирпииччэни да алдьатар кутталлаах, сэрэхтээх. Ол эрэн физика сокуоннарын билиэххэ эрэ наада”, — диэбиттээҕэ Дмитрий бэйэтэ. Кини оччотооҕуга 70 саастаах, үйэтин тухары ыанньыксыттаабыт Пелагея Тихоновна Собакина диэн ийэлээх этэ. Ийэтэ: “Биһиги аймах эстэн бүттүбүт. Көрбүтүм эрэ бу соҕотох уолум. Ону да бүтүн кэллэҕинэ эрэ баар диибин. Саныы-саныы сүрэҕим ыалдьар…” – диэхтээбиттээҕэ кырдьаҕас киһи сиэринэн.
Ити курдук “уотунан оонньуур” дьиктилэрдээх киһи Миитэрэй Чаҕаан.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ