Саха сирин кылгас, ол эрэн чаҕылхай устуоруйатыгар оҕо саас хорсун быһыыта диэн тиэмэ бэйэтэ ураты миэстэни ылар. Ол курдук, 2026 сылга, Чурапчы улууһа чуолаан Хадаар нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ, Дьоруой Пионер Сима Сергеев төрөөбүтэ 95 сылын көрсө кини сырдык аатыгар сүгүрүйэллэр. Кини олоҕо — сэрии ыар сылларыгар оҕо да буоллар, Ийэ дойдуга муҥура суох таптал, чиэһинэй уонна кырдьыксыт буолуу өлбөт-сүппэт холобура.
Оҕо саас уонна хорсун быһыы төрүөтэ
Сима Сергеев 1931 сыллаахха Хадаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Кини олоҕун оҕо сааһа Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр ааспыта. Сэрии кэмин оҕото буолан, кини кыра эрдэҕиттэн үлэҕэ эриллэн, кыһалҕаны этинэн-хаанынан билэн улааппыта. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, кини биир дойдулаахтарын — сэриигэ барбыт аҕаларын, бырааттарын, убайдарын солбуйан, колхуоһун туһугар тохтообокко үлэлиирэ.
Кини хорсун быһыыта 1942 сыллаахха, оройуон пионерията баара-суоҕа 11 сылыгар буолбута. Сэрии сылларыгар дойдуга ас-үөл кырыымчыга. Уорҕа учаастагар колхуос баайын — бурдугу, эти, арыыны уоран сиир түөкүттэр баар буолбуттар. Ити сыл сайыныгар, бэс ыйын 20 күнүгэр, Сима уопсастыбаннай баайы-дуолу өстөөх илиитигэр туран биэримээри: «Холкуос баайын уоран сиэтиҥ, тыллыам», — диэн куттаабыт. Онуоха бандьыыт, оҕону быһаҕынан кэйгэллээн өлөрбүтэ. Кырачаан пионер уол, чиэһинэй буолуу сиэрин кэһимээри, колхуос баайын харабыллаан, олоҕун толук уурбута. Кини бу хорсун быһыыта чиэһинэйиттэн, кырдьыксытыттан тахсыбыта.
Кини аата умнуллубат
Сима сырдык тыынын толук уурбут сураҕа түргэнник тарҕаммыта. Кини хорсун быһыытын иһин Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аатыгар түһэриллибитэ. Хомойуох иһин, оччотооҕу кэм быраабылатын быһыытынан, докумуоннара сүтэн, «Дьоруой» диэн официальнай бочуоттаах ааты ылбатаҕа. Ол эрээри, норуот сүрэҕэр кини — Дьоруой.
Кини аатын үйэтитиигэ үлэ хас да сыл устата утумнаахтык ыытыллар:
Оскуолаҕа аатын иҥэрии: Хадаар нэһилиэгин оскуолатыгар Дьоруой Пионер Сима Сергеев аатынан пионерскай дружина күн бүгүнүгэр диэри баар. Оҕолор кини аатын чиэстээхтик сүгэн, үөрэхтэригэр, уопсастыбаннай үлэлэригэр бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьаллар. Иван Федосеев-Доосо аатынан Дириҥнээҕи агрооскуола үөрэнээччилэригэр хойукка диэри Сима Сергеев аатынан бириэмийэни туттараллара;
Архитектура уонна уулуссалар: Уорҕа учаастагар кини олорбут дьиэтэ, өйдөбүнньүгэ баар. Чурапчыга уонна Хадаарга Сима Сергеев аатын уулуссалар сүгэллэр.
Дойдутун буора: Кини төрөөбүт, оҕо сааһа ааспыт сиригэр хайаан даҕаны оҕо этэрээтэ баар буолуохтаах диэн санааттан, оччотооҕу дириэктэр Петр Васильевич Божедонов туруорсан, билигин да оҕолор кини аатынан этэрээттэнэллэр.
Ускуустуба нөҥүө: 2016 сыллаахха, кини төрөөбүтэ 80 сылыгар, Яна Васильевна Климова уонна Елена Семеновна Харитонова «Сима» диэн испэктээги туруорбуттара. Оҕолор көхтөөх кыттыыны ылан, дьоруойдарын уобараһын арыйбыттара.
Тускул санаа: 95 сыл уонна бүгүҥҥү күн
90 сыл диэн — биир киһи үйэтэ. Оттон Сима Сергеев үйэтэ төһө даҕаны кылгаһын иһин, кини сырдык мөссүөнэ элбэх дьылы-сылы уҥуордаан кэллэ. Кини олоҕо — билиҥҥи оҕолорго, ыччакка улахан холобур буолар төһө эмэ кыахтаах.
Күн-бүгүн, Хадаар оскуолатын үөрэнээччилээр Сима аатынан этэрээттэринэн сылдьан, кини төрөөбүт сирин-уотун ыраастыыллар, өйдөбүнньүгэр сибэкки уураллар. Кини хорсун быһыыта биһиэхэ: «Кырдьыгы көмүскүүр — бу саамай үрдүк чиэс. Ким да буол, хаһан да куттас буолума», — диэн этэргэ дылылар.
Сима Сергеев — сэрии оҕолорун, Саха сирин кырачаан бухатыырдарын сибэтиэй аата. Кини аата Пионердар Бүтүн Сойуустааҕы Бочуот кинигэтигэр киирбитэ, «Герои-пионеры» летописка кыһыл көмүс буукубаларынан суруллубута. Ол курдук, кини аата үйэлэргэ умнуллубатын, кырачаан сүрэхтэргэ кырдьык уонна хорсун быһыы уота өрүү умайа туруохтун.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ