Атырдьах ыйын 8-9 күннэригэр Москуба куоракка оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин дьылҕатын быһаарар киининэн буолбут «Ломоносов» кластерга «Оҕо саас торумнара» диэн Бүтүн Арассыыйатааҕы форум ыытылынна.
Кээмэйэ киһини сөхтөрөр — тэрээһиҥҥэ барыта холбоон 7000-тан тахса киһи кытынна! Педагогтар, үөрэх тэрилтэлэрин салайааччылара, учуонайдар, төрөппүттэр — дойду араас муннуктарыттан кэлэн, оҕо сааһы уонна кини инники кэскилин туһунан бииргэ толкуйдаан торумнастылар.
Форум бырагырааммата олус киэҥ далааһыннаах буолла: ол курдук 145-тэн тахса тэрээһин — үөрэх интенсивтарыттан, маастар-кылаастартан саҕалаан, оҕо саас билиҥҥитин уонна инники кэскилин туһунан дириҥ дискуссияларга тиийэ ыытылынна. Ону таһынан ааптардары кытары көрсүһүүлэр, кыттааччыларга элбэх туһалаах санаалары уонна ураты иэйиилэри бэлэхтээтилэр.
“Форум саҕаланыан иннинэ биһиги «Сотрудничество» оскуола-уһуйааҥҥа сылдьан дьоллоннубут. Биһигини сэбиэдиссэй Анна Владимировна Замыслова уонна сэбиэдиссэй солбуйааччыта Елена Борисовна Гусева олус истиҥник көрүстүлэр. Уһуйааны кэритэ сылдьан көрдөрдүлэр, сайыннарар эйгэни билиһиннэрдилэр, ону тэҥэ оҕо бэйэтэ дьарыктанарыгар болҕомтолорун уурар ньымалары уонна албастары көрдөрдүлэр.
Ордук биһирэппиппит — оскуола-уһуйаан үлэлиир икки тыллаах (билингвальнай) ньымата — бу сайдыы аныгы, дьиҥ-чахчы суолталаах векторынан буолар эбит.
Көрсүһэр саалаҕа төгүрүк остуол буолла — уопут атастаһарга уонна тыыннаах кэпсэтиини тэрийэргэ бастыҥ былаһаакка. Оскуола-уһуйаан педагогтара — дьиҥ профессионаллар: аһаҕастар, умсугуйуулаахтар, бэйэлэрин ситиһиилэрин ис сүрэхтэриттэн үллэстэргэ бэлэмнэр эбит. Маннык көрсүһүүлэр — бу уопукка эрэ сигэнии буолбатах, хас биирдии киһиэхэ суолталаах күүстээх профессиональнай холбоһугу тэрийии буолар.
Биһиги «Туллукчаан» уһуйааммыт эмиэ бу сүүнэ тэрээһин сорҕотунан буолла — биһиги быыстапкаҕа бэйэбит ситиһиилэрбитин көрдөрдүбүт. Бу — тугу оҥорорбутун көрдөрөр уонна атыттар тугунан дьарыктаналларын көрөргө табыгастаах кыах”, — диэн уһуйаан сэбиэдисссэйэ Альбина Варламова кэпсээтэ.
Улахан киэн туттуунан — “Туллукчаан” уһуйаан сэбиэдиссэйэ Альбина Варламова бу далааһыннаах тэрээһиҥҥэ спикер быһыытынан кыттааһына буолла. Альбина Ивановна «Ийэ тыл дуу, судаарыстыбаннай тыл дуу? Уһуйааҥҥа би(поли)лингвальнай үөрэхтээһин — тоҕо киниэхэ нааданый?» диэн экспертнэй сиэссийэҕэ “Развитие речи детей дошкольного возраста в рамках модели духовно-нравственного воспитания “ДВОРик детства “Ой-Ай-Дай” дакылаатынан кытынна. Тиэмэтэ — нарын, дириҥ уонна олус суолталаах: оҕо кыра сааһыгар тыл эйгэтэ кини сайдыытыгар, култуурунай идентичноһыгар уонна инники кэскилигэр быһаччы дьайар кыахтааҕын толору итэҕэттэ.
Сиэссийэ модератордарынан үөрэхтээһин эйгэтигэр дьиҥ аптарытыаттаах дьон буоллулар:
Саргылана Матвеевна Брызгалова, РФ норуоттарын Ийэ тылларын Бэдэрээлинэй үнүстүүт дириэктэрин солбуйааччыта;
Оксана Алексеевна Скоролупова, Оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин норуоттар икки ардыларынааҕы педагогическай академиятын проректора, бэдэрээлинэй эксперт.
“Оксана Алексеевна оскуола иннинээҕи үөрэхтээһини сайыннарыыга ураты көрүүтэ аудиторияҕа дьиҥ куту-сүрү таарыйар гына иһилиннэ — дискуссия ис хоһоонноох уонна чахчы тыыннаах буолла. Оттон Альбина Ивановна киллэрбит кылаата биһиги хамаандабыт таһымын уонна үлэбитигэр олоххо киллэрэр ньымаларбытын суолталаабытын тоһоҕолоото. Кини уопута уонна көрүүтэ аудитория кутун-сүрүн тутта”, — диэн уһуйаан методиһа Светлана Попова эттэ.
Форумҥа үөрэхтээһин уонна психология эйгэтин биллиилээх эспиэрдэрэ, педагог-новатордар, судаарыстыба структураларын бэрэстэбиитэллэрэ, санаа лиидэрдэрэ, суруйааччылар уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэр кытыннылар. Кыттааччылар ситиһиилээх быраактыкаларын үллэһиннилэр, судаарыстыбалар икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлэһиини ырыттылар уонна салгыы бииргэ үлэлэһии суолларын торумнаатылар.
“Форум — бу билиини атастаһар былаһаакка эрэ буолбатах, кини үөрэхтээһин хаамыытын бары кыттыылаахтарын хардарыта алтыһыыларыгар саҥа форматы арыйда. Иитээччилэргэ — саҥа көҕүлээһиннэри, оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин систиэмэтигэр — сайдыы саҥа хайысхаларын, оттон педагогтарга — идэни үрдэтии кыахтарын чопчулаан биэрдэ.
Бу дьиҥ-чахчы интэриэһинэй уонна туһалаах форум буолан ааста. «Оҕо саас торумнарыгар» үөскээбит санаалар уонна сонун билсиһиилэр биһиги күннээҕи үлэбитигэр тирэх буолан туһалыахтара диэн эрэнэбит”, — диэн Альбина Ивановна түмүктээтэ.
Уһуйаан Москубатааҕы сырыылара бу форумунан эрэ түмүктэммэт, кинилэр салгыы өссө биир сонун уһуйаан үлэтин-хамнаһын кытары сиһилии билсэннэр, үлэлэригэр-хамнастарыгар баһаам билиини эбиниэхтэрэ турдаҕа.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ. Хаартыска “Туллукчаан” уһуйаан тус архыыбыттан