Гириип сыл аайы сир шарын мөлүйүөнүнэн, күүскэ турбут сылыгар уонунан мөлүйүөн дьонун хабар. Оттон Чурапчы улууһугар бу ааспыт нэдиэлэҕэ 100-тэн тахса киһи күүскэ ыалдьыбыта биллэр.
Кинини тарҕатар вирус киһи хабарҕатын ис бүрүөһүнүн чалахайыгар олохсуйан үөскүүр уонна саҥарарга, сөтөллөргө, ытырдарга бырдаҥалыыр сили кытары салгыҥҥа тахсар. Доруобуй дьон оннук сутуллубут салгыны эҕирийэн ыалдьаллар.
Гириип вируһун антигеннай тутула уларыйдаҕына, ыарыы эпидемиянан тарҕанар. Ол курдук, 1968 сыллааҕы эпидемия А2 Гонконг диэн ааттаммыт вируһунан тарҕаммыта биллэр. Оттон 1972 сыллаахха Австралияҕа, соҕуруулуу-илин Азияҕа уонна Европа хас да дойдуларыгар тура сылдьыбыт эпидемиянв вирус атын көрүҥэ А2 (Англия) 72 үөдүппүтэ. Москубаҕа өрө турбут гириип – эмиэ ити вирустан этэ.
Ыарыы күүһэ вируһунан сутуллуу төһө улаханыттан тутулуктаах. Билиҥҥи гириип күүскэ саҕаланар. Ыалдьааччы температурата 39, онтон да үрдүк кыраадыска тиийэр. Киһи төбөтө күүскэ ыалдьар, уҥуоҕа кыйыттар, ыалдьааччылар сылааргыыллар, сэниэтэ суох буолаллар, мэйиилэрэ эргийэр, арыт хотуолууллар. Арыт кылгастык өйдөрүн сүтэрллэр, иҥиирдэрэ тардар. Ити ордук оҕолорго сыһыаннаах. Сороҕор улаханнык, арыт кыратык муннулара тымырар.
Чэпчэки гириип 3-5 хонугунан ааһар. Оттон ыарахан түбэлтэлэригэр бронхит, ангина, гайморит, фронтит курдуктар холбоһоллор, хроническай тыҥа-хабарҕа ыарыылара көбөллөр.
Билиҥҥи гириип сүрдээх сыстыганнаах уонна оҕотуттан кырдьаҕаһыгар тиийэ хабар. Ордук гириип чэпчэки көрүҥэр ыалдьыбыт дьоннор ыалдьа-ыалдьа эмтэммэккэ үлэлии сырыттахтарына, туһалыахтааҕар улахан буортуну оҥоруохтарын, ыарыыны үгүс киһиэхэ сыһыарыахтарын, тэрилтэҕэ элбэх киһи үлэтин күнэ сүтүүтүгэр тиэрдиэхтэрин сөп. Онон туох-ханнык иннинэ ыалдьыбыт киһи бэйэтэ үлэҕэ тахсарга тиэтэйбэккэ, дьиэтигэр сытан бырааһы ыҥыттарыах тустаах. Кини үтүөрүөр диэри сытар эрэсиимҥэ киллэриллиэхтээх. Туспа хоско, оттон оҕо тэрилтэлэригэр изоляторга сытыахтаах эбэтэр туспа хос суох буоллаҕына таҥаһынан быыс тардынан, ол иһигэр сытара наада. Сөтөллөрүгэр, ытырдарыгар доруобай дьону харыстаан илиитинэн эбэтэр былаатынан айаҕын, муннун саба туттуох тустаах.
Ыалдьааччыны көрөр-истэр дьоннор муннуларын, айахтарын маасканан эбэтэр түөрт хос маарыланан саба бааныахтаахтар, онтукаларын субу-субу сууйуохтаахтар, оргутан өтүүктүөхтээхтэр. Илиилэрин мыылалаах уунан сууна сылдьыахтаахтар. Ыалдьааччы сытар дьиэтэ сотору-сотору салгытыллыахтаах, ыраастык тутуллуохтаах, күн ахсын сууллуохтаах. Аһыыр иһитэ, нособуой былаата оргутуллуохтаах.
Ыалдьааччы төһө түргэнник үтүөрэрэ кини быраас көрдөбүлүн төһө тутуһан эмтэнэриттэн тутулуктаах. Бэйэ билэринэн эмтэнэн доруобуйаҕа буортуну оҥоруохха сөп. Онон көҥүллэммэт.
Ол эрээри туохтан даҕаны ыарыыттан эрдэттэн сэрэтэр дьаһаллары ылар ордук. Хас тэрилтэ, ыал дьиэлэрин, ордук оҕо тэрилтэлэрин уонна маҕаһыын, остолобуой, култуура дьиэлэрин о.д.а. курдук дьон үгүстүк сылдьар сирдэрэ сылаастык, ыраастык тутуллуохтаахтар. Дьиэлэрин үчүгэйдик салгылатыахха, инчэҕэй, эмтээх тирээпкэнэн сотуохха, бэрээдэктиэххэ. Гириип элбэхтик тарҕанар кэмигэр оҕолору маассабай тэрээһиннэргэ, киинэҕэ, маҕаһыыннарга, ыалга сырытыннарымыахха.
Ити улахан суолталаах дьаһаллар олохтонуулара – уопсастыбаннас бүтүннүүтүн дьыалата.
Улуус кылаабынай бырааһа Николай Сивцев тылыттан бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ