Чурапчыга Көһөрүллүү декадатын чэрчитинэн биир дойдулаахпыт, Саха норуодунай суруйааччыта, Булуҥ уонна Чурапчы улуустарын Бочуоттаах олохтооҕо Семен Андреевич Попов-Сэмэн Тумат «Муус модьоҕону тыыннаабыт Саҕастыырым» кинигэтин биһирэмэ улуустааҕы киин бибилэтиэкэҕэ буолла.
Кинигэ Булуҥ улууһун дьаһалтатын (баһылык А.А. Андросов) үбүлээһининэн, «Алта» кинигэ кыһатыгар 300 ахсаанынан бэчээттэммит. Суруйааччы бу 7 түһүмэхтэн турар кинигэтигэр төрөөбүт-үөскээбит Саҕастыырын, оччотооҕу уустук оҕо сааһын, төрдүн-ууһун, олохтоох дьон кыһарҕаннаах олохторун-дьаһахтарын, кытыан кыһалҕаларын уопсастыбаннай өрүттэргэ тирэҕирэн суруйбут. Маныаха элбэх хаартыска киллэриллэн, эбии ситэрэн, тупсаран биэрэр. Кинигэни кииннэммит бибилэтиэкэ «Борисов киин» отделын салайааччыта Вера Платонова мустубут дьоҥҥо сиһилии билиһиннэрдэ.
Сэмэн Тумат Хоту дойдуга күн сирин көрөн, бу дойду улуу тыынын иҥэринэн улааппытын, оҕо сааһа сүрүннээн онно ааспытын, төрүт сирдэригэр Чурапчыга төрөппүттэриниин 1957сыллаахха этэҥҥэ эргиллэн кэлэн, дойдутун үтүө дьонун-сэргэтин иһирэх эйгэлэригэр киһи буолан кииллийбитин, олоҕун суолун булунарыгар бу икки күндүтүк саныыр дойдута алгыһынан кынаттаабыттарын иһирэхтик ахтан ылла, онон суруйааччы буолан туран, оҕо сааһа ааспыт дойдутугар тапталын, ытыктабылын туоһутун — бу үйэлэргэ хаалар дьоһуннаахай кинигэтин таһаарбыт: «Булуҥ улууһун Тумат нэһилиэгин Саҕастыырын туһунан олус аҕыйах суруйуу баар. Бу дойдуга сэрии кэмнэригэр үгүс сир бэрэстэбиитэллэрэ балык булдугар тиийэн үлэлээбиттэрэ. Сэбиэскэй кэмҥэ балыгынан улаханнык аатыра сылдьыбыт дойду. Бу кинигэбэр Саҕастыырым үтүөкэн үлэһит дьонун-сэргэтин, кинилэр олохторун-дьаһахтарын, булдун-алдын, кэрэ айылҕатын, бэйэм төрдүм-ууһум туһунан докумуоннарга олоҕурбут ахтыылары, уус-уран айымньыларбын киллэрдим. Итини тэҥэ эрдэтээҕи кинигэлэрбэр киирбит хоту дойду туһунан айымньыларбыттан, хоһооннорбуттан быһа тардыылар бааллар. Ийэм барахсан алгыс кэриэтэ эппит тыллара мин өйбөр-сүрэхпэр сөҥөн, бу икки истиҥ дойдум иннигэр ытык иэстээхпин ылынан, дьонум-сэргэм кытыан кыһалҕаларын, олохторун-дьаһахтарын туһунан суруйа сатаатым. Өссө да ситэ илик инники былааным элбэх”, — диэн суруйааччы билиһиннэрдэ. Экран нөҥүө кинигэҕэ киирбит хаартыскалар, сүрүн этиилэр, суруйуулар көрдөрүлүннүлэр, итини тэҥэ “Айар үлэ алгыстаах аартыгынан” диэн Сэмэн Тумат кинигэлэрин быыстапката көрдөрүүгэ турда.
Бэлиэ тэрээһиҥҥэ Чурапчытааҕы гимназия үрдүкү кылааһын уолаттара “Дорообо, Арктикам!” кинигэҕэ киирбит хоһооннорун бөлөҕүттэн быһа тардан аахтылар. Чурапчы улууһун дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Яков Оконешников, улуустааҕы Олоҥхо киинин салайааччыта Дмитрий Попов, Чурапчытааҕы кыраайы үөрэтэр түмэл дириэктэрэ Афанасий Захаров, улуустааҕы гимназия саха тылын, литературатын түмсүүтүн чилиэннэрэ о.д.а. тумус туттар суруйааччыбыт Сэмэн Туматы кытта бииргэ алтыспыт дьон истиҥ эҕэрдэлэрин тиэртилэр, суруйар-бичийэр үлэтэ уҕараабатыгар, айар үлэтигэр өссө үрдүк ситиһиилэри баҕардылар. Бу кинигэ ыччаттарга үөрэтэр-иитэр суолтата улаханын, история биир кэрэһитэ буоларын бэлиэтээтилэр итиэннэ Булуҥ уонна Чурапчы улуустарын дьаһалтата сөҥнөһөн, ол дойдуга Көһөрүллүүгэ анаммыт өйдөбүнньүгү туруораллара тоҕоостооҕун эттилэр.
Анна Захарова.