Чурапчытааҕы история уонна этнография түмэлигэр чулуу чинчийээччи, этнограф уонна фольклорист Андрей Андреевич Саввин 130 сылыгар анаммыт аһаҕас научнай-практическай «Саввин тэлбит суолунан» кэмпириэнсийэ саҕаланна. Дьаһалы Чурапчы улууһун култууратын салалтата А.А. Саввин аатынан түмэли кытта бииргэ тэрийдилэр.
Киэн туттар биир дойдулаахпыт Андрей Андреевич Саввин саха аһын-үөлүн, сиэрин-туомун чинчийэн, сырдыгы норуотугар сахпыта, Саха сирин култууратын үйэлээх баайын үөрэтиигэ улахан кылаатын киллэрбитэ. Кэмпириэнсийэ сүрүн сыала — кини нэһилиэстибэтин харыстааһын уонна тарҕатыы. Ону сэргэ эдэр ыччаты төрүт култуураны уонна үгэстэри үөрэтиигэ, чинчийиигэ интэриэстэрин тардыы уонна өйөөһүн буолар.
Кэмпириэнсийэҕэ өрөспүүбүлүкэ араас оскуолаларыттан 5-11 кылаас үөрэнээччилэрэ очнай эбэтэр кэтэхтэн кытталлар. Кэтэхтэн кыттааччылар үлэлэрин видео нөҥүө кэпсээн, тэрийээччилэргэ ыыппыттар. Дакылааттар араас хайысханы хабаллар. Ол курдук, эдэр чинчийээччилэр А.А.Саввин тус олоҕун, айар үлэтин үөрэтииттэн саҕалаан, төрөөбүт кыраайбыт историятыгар сыһыаннаах аныгы бырайыактарга тиийэ оҥорбуттар.
Очнай кыттыыга бастакынан, ыаллыы сытар Таатта улууһуттан кэлбит Тааттатааҕы лицей 8-с кылааһын үөрэнээччитэ Алексей Дорофеев дакылаатын кэпсээтэ. Кини үлэтин туһунан маннык билиһиннэрэр:
«Мин «Секреты запечатанные в глине и сельский проект по созданию посуды предков» диэн дакылааппынан кытынным. Чурапчы улууһуттан төрүттээх хос хос хос эбэм Анна Евграфовна Картузова ньыматынан оҥорбут бэйэм туой иһиттэрим туһунан кэпсээтим. Көрдөрүүгэ кытыйа, буруолатар иһит уонна икки көһүйэ аҕаллым. Эбэм туойун химическай анаалыска ыыппытым. Чинчийии түмүгүнэн элбэх кумахтаах диэн көрдөрбүтэ. Маны үчүгэйдик ыраастаатахха (фильтрдаатахха) үчүгэй буолар”.
Дьүүллүүр сүбэҕэ педагогическай наука кандидата Ирина Соловьева, педагогическай үлэ бэтэрээнэ Мария Вырдылина уонна Чурапчытааҕы киин бибилэтиэкэ үлэһитэ Марфа Кузьмина үлэлээн, дакылааттары хас да критерийинэн сыаналыахтара. Ол курдук, чинчийии хаачыстыбатын, матырыйаалы билиһиннэриини уонна саҥарыы култууратын көрүөхтэрэ. Кэмпириэнсийэ түмүгүнэн бастыҥ матырыйааллар түмэл социальнай ситимнэригэр тахсыахтара.
Андрей Андреевич үлэтэ, кини тэлбит суола өссө кэҥээн, быстыбакка баран иһэригэр баҕарабыт. Маныаха бу суолу тутуһааччыларга, кэлэр кэнчээри ыччакка эрэл улахан.
Марфа Петрова