Былатыан Седалищев кэриэһигэр анаммыт “Бэт да бэт” ахтыы- кэнсиэрт, бэҕэһээ о.э бэс ыйын 27 күнүгэр, Кытаанах нэһилиэгин килбэйэр киинигэр, киэн туттар оскуолабыт саалатыгар, дьон-сэргэ сэӈээриитин ылан, үрдүк таһымҥа ааста.
Арассыыйаҕа — Сомоҕолоһуу, Сахабыт сиригэр Култуура сылларын иитинэн, биһиги нэһилиэкпит култууратын сайдыытыгар олоҕун бүүс-бүтүннүү анаабыт, айылҕаттан сүдү талааннаах Былатыан Седалищев сырдык кэриэһигэр анаан төрөппүт кыыһа, СӨ Үөрэҕириитин туйгуна Айталина Платоновна тыл көтөҕүүтүнэн, кэргэнин Марк Иванович быраата Николай Иванович өйөбүллэринэн тэрилиннэ. Бу дьоһун күҥҥэ, “Үҥкүү” лааҕырын (Былатыан кыыһа Айталина Платоновна үлэлэттэ) үлэ сезонун түмүктүүр дьоро киэһэтин кытта холбоон, чаҕылхай сырдык сайыҥҥылыы сылаас күн киһи дууһатын толору үөрүүгэ куустарар, сүргэни көтөҕөр айар бырааһынньыкка кубулуйда.
Былатыан Седалищев аата биһиги нэһилиэкпит култуурунай устуоруйатыгар ханан да умнуллубат бэлиэ суолу хаалларбыта. Оччолорго улаханнык туһаныллыбат духобуой муусука үнүстүрүмүөннэрин сууйан-сотон, куруһуок тэрийэн оҕолору, ыччаты муусука кэрэ эйгэтигэр угуйбута, уһуйбута. Кини култуураҕа бэриниилээх үлэтэ, дьиҥнээх талаана, дьону бэйэтигэр тарлар ураты дьоҕура нэһилиэкпит, улууспыт култууратын өрө көтөхпүтэ. Былатыан Седалищев хас биирдии тэрээһиҥҥэ, хас биирдии дьоҥҥо култуураҕа тапталы, айар куту үөскэппитэ.
Кини кэриэһин үйэтитэр ытык соруктаах, бу күн мустубут дьон ааспыт кэм ахтылҕаныгар куустаран, биир тыынынан “Бэт да бэт” ахтыы кэнсиэри көрдүлэр, Иван Петрович Игнатьев, Дмитрий Васильевич Тролуков, Алексей Николаевич Терютин, Мотрена Семёновна Леонтьева истиҥ ахтыылары оҥордулар.
Сценаҕа Былатыан Седалищев кыыһа Айталина Платоновна салайар, үөрэтэр үҥкүүтүн ансаамбыллара, уһуйбут оҕолоро анал нүөмэрдэри толордулар. Хас биирдии толоруу Былатыан Седалищев сырдык аатыгар анаммыт махтал, кини култуураҕа таптала, Былатыан утумнарынан салгыырын бэлиэтэ буолар. Көрөөччүлэр хас биирдии ырыаҕа, үҥкүүгэ оччотооҕу кэми санаһан, дуоһуйа кэпсэтэ, үөрэ-көтө ытыс дохсун тыаһынан доҕуһуоллаатылар.
Бу ахтыы кэнсиэр Былатыан Седалищев чаҕылхай олоҕун, култуураҕа киллэрбит кылаатын чахчы даҕаны уратытык көрдөрдө. Кини үтүө аата, сырдык мөссүөнэ хас биирдии көрөөччү сүрэҕэр бу күн хайдах эрэ саҥалыы иҥэрилиннэ.
Ахтыы кэнсиэрин кытта тэҥҥэ үҥкүү лааҕырын үлэтин түмүктүүр дьоро күн буолбута олус табылынна. Үүнэр ыччат үҥкүүгэ сыстаҕас дьоҕурун арыйан, сахалыы үҥкүүнү салгыы сайыннарар эрэл баарын көрдөрдүлэр. Бу ыччаттарбыт, кэлэр кэмҥэ култуураҕа тапталы, бэриниилээх буолууну салгыыр, кэрэ эйгэтэ айыллар суолун кэҥэтэр дьоһуннаах дьон буола үүнүөхтэрэ турдаҕа.
Тэрээһин түмүгэр мустубут дьон бары Былатыан Седалищев сырдык кэриэһигэр сүгүрүйэн, кини култуураҕа анаммыт олоҕо, таптала хаһан да уостубат буоллун диэн алгыс тылларын эттилэр. Бу күн, сайыҥҥы сылаас күн уотугар, өйдөбүл уота умайан, күндүтүк саныыр киһибит аата хас биирдии киһи сүрэҕэр, хат күөдьүйэн умнуллубаттык хатаннаҕа. Ааспыт олох устуоруйа кэрчигин уонна билиҥҥи кэмтэн түгэни холбоон тэрээһин иитэр суолтата дириҥин бэлиэтиир тоҕоостоох.
Лена Пономарева, “Саҥа олох” хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ
Бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ