Мария оҕо сааһа нарын-намчы хатыҥ чараҥнардаах, куударалаах төбөлөөх арыы талахтардаах Сылаҥ сибэккилээх кырдалыгар ааспыта.
Сэрии түмүктэнэн, Улуу Кыайыы салгына бар дьону сылаастык, сымнаҕастык кууспут үөрүүлээх кэмигэр Мария Дьокуускайдааҕы фельдшерскай-акушерскай оскуоланы бүтэрбитэ уонна Чурапчыга суола-ииһэ суох уһук сиргэ, Мырылаҕа, ананан үлэлии кэлбитэ.
Үөрэҕин бүтэрэригэр учууталлара эппит этиилэрин Мария Ивановна хойукка диэри субу баар курдук өйдүүрэ: “Саха сирин тыатыгар тыҥа ыарыыта, трахома о.д.а. элбэхтэр. Эһиги, эмчит идэтин ылбыт дьон, бэйэҕит норуоккутун араҥаччылыахтааххыт. Ол туһугар охсуһууга күүскүтүн харыстаамаҥ. Өрөбөлүүссүйэ эһиэхэ олох суолун тэлэччи аспыта”.
Эдэркээн фельдшер үлэтин саҕалыырыгар ыарахаттар элбэхтэрэ. Үлэлиир дьиэтэ олус кыараҕаһа, эмп-том кэмчи этэ, анал тырааныспар суоҕа. Ыраах учаастактан ыҥырыы кэллэҕинэ, кыыдааннаах тымныыны, сайыҥҥы сыралҕаны, куһаҕан суолу-ииһи аахсыбакка, түүннэри барара, үксүгэр сатыы сылдьара.
“Хайа, оҕобут хайдаҕый? Үтүөрүүһү дуо?” – оҕотун көлөһүннээх сүүһүн сото-сото, ийэ эрэйдээх киниттэн хаста итинник ыйытта этэй?! Ол ахсын эмчит эрэл кыымын төрөппүт сүрэҕэр саҕара.
Мария Ивановна Макарова 33-с сыл устата уларыйбакка биир сиргэ, Мырылаҕа, үлэлээбитэ. Ити кэм усталаах туоратын тухары бэйэтин харыстаммакка, күн тура-тура ыарыһахтары көрүүгэ-истиигэ, эмтээһиҥҥэ, кинилэр кыһалҕаларын чэпчэтиигэ ийэ оҕотун бүөбэйдииринии амарахтык, истиҥник сыһыаннаһан кэлбитэ. Ол да иһин нэһилиэгин дьоно кинини дириҥник ытыктыыллара.
Барыта аҕыйах мүнүүтэнэн быһаарыллар быһыыта-майгыта үөскээтэҕинэ киэҥ-холку уонна бэйэҕэ эрэллээх буолуу наадатын туһунан кырдьаҕас эмчит эдэрдэргэ элбэхтик этэрэ, сүбэлиирэ. Итинник да үлэлиир буолан дьоҥҥо иккиһин күн сирин көрөр дьолу биэрбит түбэлтэтэ элбэх. Кини олус сэмэй этэ. Үлэ-хамнас туһунан кэпсэттэхтэринэ: “Балыыһа кэлэктиибин, барыбыт ситиһиитэ”, — диирэ. Бэйэтин үтүөтүн-өҥөтүн туһунан тугу да чорботон кэпсээбэт идэлээҕэ. Кини уһун кэмҥэ үлэлээбит Соловьевтааҕы участковай балыыһата – оройуон эмтиир-санитарнай холбоһугун биир үчүгэй үлэлээх кэлэктиибэ, кэккэ сылларга социалистическай куоталаһыыга бастаан, профсойуус райкомун көһөрүллэ сылдьар Кыһыл Знамятын илдьэ сылдьыбыта. Биллэн турар, итиниэхэ тэрийэр, бастаан сүүрэр-көтөр киһи үтүөтэ-өҥөтө кырата суох.
Балыыһа кэлэктиибэ бэйэтин туһааннаах эрэ үлэтинэн муҥурдамматаҕа. Кини шефтэһэр дьонугар Соловьевтааҕы отделение ыанньыксыттарыгар, улахан көмөнү оҥороро. Балыыһа үлэһиттэрэ сотору-сотору ыанньыксыттары солбуйан сынньаталлара үгэскэ кубулуйбута. Хайа уонна араас субуотунньуктар, сайын оттооһун, күһүн кыстыкка киирии түбүктэрэ, кыһын сүөһүгэ эбии аһылыгы бэлэмнээһин – барыта бу дьоҕус кэлэктиип кыттыыта суох ыытыллыбаттара. Оттон агитационнай маассабай үлэҕэ, уус-уран самодеятельноска о.д.а. кыттыыларын этэ да барыллыбат. Манна барытыгар көҕүлээччигнэн, тэрийээччинэн эмиэ Мария Ивановна буолара.
1978 сыллаахха Мария Ивановна үлэлээбитэ 33 сыла туолуутун уонна бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыытын нэһилиэк уопсастыбаннаһа киэҥник бэлиэтээбиттэрэ. Онно кинини үрдүктүк сыаналыыр тыллар, махтал-баһыыба элбэхтик этиллибиттэрэ.
Мария Макарова өр сыллаах үлэтэ хас да мэтээллэринэн, элбэх грамоталарынан бэлиэтэммитэ.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ