15 сыл анараа өттүгэр, Лида Осипова билсэр уолугар ыалдьыттыы барарга санаммыт. Төрөөбүт-үөскээбит Баатаҕайын сэлиэнньэтиттэн, эдэр киһи олорор Кустууругар диэри — 10-ча көс эбит. Олохтоохторго, чуолаан ыраах айаннарга үөрүйэх дьоҥҥо, маннык сырыы ырааҕынан ааҕыллыбат. Оттон таптаһар сүрэхтэргэ — букатын да кыра буоллаҕа эбээт! Кыыс дьиэтиттэн бэс ыйын 26 күнүгэр сарсыарда 4 чаас саҕана тахсан, суол кытыытынан айаннаабыт. Былаан быһыытынан тапталлааҕа кинини аара суол ортотугар көрсүөхтээҕэ. Кыыһы көрдөөһүн туһунан оччолорго соҕурууҥҥу СМИ-гэ тиийэ сырдатан тураллар.
Быһылаан
Сарсыарда кинини дьиҥэр олохтоох балыыһа кылаабынай бырааһа көрбүт. Кыыс ыраах сатыы барарын истэн, төннөрүгэр көрдөспүт даҕаны, Лида сөбүлэспэтэх.
Хас да көһү ааһан баран, кыыс сылайан, суолун кылгатаары ойуурга киирэр уонна мунар. Кэлин быһаарбыттарынан, сыыһа ыллыкка киирэн, Кустуур диэки буолбакка, төттөрү өттүгэр барбыт эбит.
Биир суукка буолан бараннар, аймахтара полицияҕа тыллаабыттар.
Көрдөөһүн
“Саха сирин тайҕатын үөһэ салгынтан көрөр хайдах даҕаны кыаллыбат, мастар биир кэлим үүнэн тураллара улахан мэһэйи үөскэтэллэр. Бөртөлүөт көппүтэ эрээри, туһалаабатаҕа. Биһиги ойууру биэрэстэлэринэн кэрийбиппит — суола да суоҕа! — диэн хойут быыһааччылар кэпсээбиттэрэ. — Оттон манна сир-дойду тыйыс, кутталлаах, көрдүүр кэммитигэр иккитэ эһэни көрсүбүппүт.
Үс нэдиэлэ ааспытын кэнниттэн, туох да сибикини булбаккалар, ЫБММ (МЧС) көхтөөх көрдөөһүнүн тохтоппута. Арай аҕата, Лида доҕоро уонна хас да быыһааччы эрэ салгыы көрдүүллэрин уураппатахтара. Лидия ийэтэ, Лидия Афанасьевна Осипова, эрэммит этэ, кыыһа төннөн кэлэригэр уонна тыыннаах хааларыгар итэҕэйэрэ — кини эмиэ бэйэтэ тайҕаҕа улааппыт киһи буоллаҕа.
Бу 30 күн устата Лида биир кэм отонунан эрэ аһаабыта — ону даҕаны былырыыҥҥы хаптаҕастарынан, отоннорунан. Онтон саҥа отон үүнэн барбыта, кэлин кыыс дьэдьэн хомуйбута. Балыктыырга холоммотоҕо. Халаан уута турара: өрүс номнуо өҥнөммүт уулааҕа. Аччыктаабыт иһин албыннаан үрүйэ уутуттан иһэрэ.
Утуйарыгар талахтар анныгар сытар эбит, оттон куһаҕан күн-дьыл буоллаҕына, ардахтан уонна тыалтан хаххаланаары аппалары көрдүүргэ күһэллэрэ. Нэдиэлэ буолаат, аччыктааһынтан уонна сылайыыттан кыыс охтоору гыммыт, ол да буоллар хас сарсыарда аайы уһуктан, үрүйэҕэ суунара, отонунан аһаан барара, итиэннэ айанын тохтоппокко иннин хоту баран иһэрэ. Күн тахсыаҕыттан, күн киириэр диэри сатыылыыра.
Дьолго, тыатааҕыны уонна бөрөнү көрсүбэтэх.
Кыыс биир ый буолан баран, алҕас көстүбүтэ: от охсооччулар үрүйэ таһыгар кини суолун булбуттара. Улаханнык дьүдэйбит Лиданы эргэ үүтээнтэн булбуттара.
Дэлби ыран, илистибит Лида мичик гынаат нэһиилэ дорооболоһоот, аатын эппит.
“Кини кылаабынайа дааталары бутуйбатах: аатын эрэ буолбакка, чыыhылатын, ыйын уонна нэдиэлэтин күнүн эмиэ эппитэ, — диэн Лидия Афанасьевна кэпсээниттэн. — Кини эрдэттэн бэйэтин бэлэмнээбит этэ: тайҕаҕа сарсыарда аайы бастатан туран даатаны этинэрэ. Дьону хайаан да булуом диэн эрэллээх эбит. Бүгүн буолбатаҕына — сарсын. Сарсын буолбатаҕына — нэдиэлэ бүтүүтүгэр диэн. Ону таhынан, үрүйэлэр аттыларыгар суолун соруйан хаалларар идэлэммит.
Аанньарыа дуо, наhаа сылайбыт этэ. Тайҕаҕа 30 күн сылдьыы… — диэн ийэтэ үөhэ тыынаахтаабыта. — Дьиэтигэр кэлэн баран өссө икки суукка утуйбута, өйүн-төйүн булуммута. Кэлин кыра-кыралаан аhыыр буолбута, ордук миини анаан-минээн иһэрэ. Үүтү иһэрэ. Биллэн турар, ийэ киһи кыыһан тута минньигэс астарынан күндүлүөн баҕарбыта эрээри ол сатамматаҕа!
Эрэйи-муҥу көрөн уонна бэйэтэ даҕаны хачаайы кыыс 15 киилэ ыйааһынын сүтэрбит этэ.
Лида хойукка диэри муммут сырыыларын туhунан кэпсиирин сөбүлээбэт. Арай чугас дьонугар эрэ сибигинэйбитэ.
Кыыспыт биирдэ хайа үрдүгэр улахан кыhыл саhыл чугаhаабытын ахтыбытыгар дьоно бары ытаспыттара. Лида оннооҕор ол кыылы имэрийбит, оттон саhыл куттамматах, куоппатах да эбит. Эбээн Бытантай тайҕатыгар итинник сэдэх сирдэр бааллар, онно киhи илиитин билбэтэх кыыллара олороллор. Дьэ оннук сирдэринэн хорсун кыыс айаннаабыт эбит.
Төлкө (Эпилог)
Осиповтар хаһаайыстыбалара билигин даҕаны улахан — сүөһү-ас ииттэн олороллор. Кыыс ол сыл Дьокуускайдааҕы финансово-экономическай кэллиэскэ үөрэххэ киирбитэ. Сылын-күнү мээнэҕэ сүтэрбэтэҕэ. Олох салҕанар.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ. Хаартыска Эбээн Бытантай дьаһалтатын архыыбыттан