Чурапчыбыт нэһилиэгэ 375 үбүлүөйдээх сылын бэлиэтиир биир бэлиэ түгэнинэн 1902 сыллаахха Нью-Йорк куорат естественнай музейа тэрийбит экспедициятын кыттыылааҕа Владимир Ильия Иохельсон түһэрбит хаартыскатын үйэтитэр сыаллаах тыыннааҕымсытыы буолар.
Оччотооҕу кулуба Попов Василий Гурьевич – Бочуута Владимир Иохельсон көрдөһүүтунэн, Чурапчы дьонун түмэн ыам ыйын саҕаланыытыгар Ыһыах сиэрин-туомун хаартыскаҕа түһэрбиттэрэ.
Экспедиция түмүгэр малы-салы, туттар тэриллэри, араас симэхтэри хомуйан саха омук культурнай материальнай наследствотын быһыытынан экспонаттар Америка Холбоһуктаах Штаттарын Нью-Йорк куорат естественнай музейыгар күн бүгүн хараллан тураллар.
Аҕа баһылыкпыт Владимир Сивцев этиитинэн бу улахан историческай суолталаах проект 2023 сыл ыам ыйын 24 күнүгэр Бөтүкүттэ алааһыгар тэриллибитэ. Манна 1902 сыллааҕы саха таҥастара, Кымыс үрдүн охторуу сиэрин-туомун толору көрдөрөн, малын-салын туттан, чороон, туос ыаҕыйа, кэриэн ымыйа, сири иһит, Аар баҕах курдук материальнай нэһилиэстибэни төрүттэрбит туттубут тэриллэрин туттубуппут. Барыта холбоон 200 тахса киһи кыттыылаах улахан үйэлээх проект оҥоһуллубута. Чурапчыбыт улууһун элбэх тэрилтэлэрэ кыттыһан үйэтитиигэ уонна ыччакка саха төрүт культуратын үөрэтиигэ, сырдатарга үлэ барбыта.
Бүгүн, муус устар 4 күнүгэр бу Чурапчыбыт сиригэр уһуллубут үтүө түгэни үйэтитэн И.С.Жараев аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын аудиовизуальнай нэһилиэстибэтин национальнай киинигэр туттарылынна. Матырыйааллары «Чурапчы нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы Варвара Васильевна Макарова аудиовизуальнай нэһилиэстибэ национальнай киинин пуондаҕа кылаабынай харайааччытыгар Анна Владимировна Пшенниковаҕа үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттарда. Докумуоннар харайыыга ылааччы ирдэбилигэр сөп түбэһиннэрэн толору оҥоһулуннулар.
1902 сыллаахха Саха омугун материальнай культуратын Аан дойдуга көрдөрбут Владимир Иохельсон Чурапчылары түһэрбит хаартыската бу курдук аныгы 21 үйэ дьонугар саҥалыы тыыннанан кэлэр көлүөнэҕэ дьоһун бэлэх буолла.
Елена Макаринская