Бүгүн Чурапчы
улууһугар “Сайын” диэн ааттанан, аан дойдутааҕы Дьиэ кэргэн, Арассыыйатааҕы урбаанньыттар күннэрин үөрүүлээх тэрээһинэ уонна Дьиэ кэргэн декадатын
чэрчитинэн “Сибэкки бырааһынньыга” ыытылынна. Олортон мин Дьиэ кэргэн күнүн уонна “Сибэкки бырааһынньыгын сырдатыым. ”Ленин болуоссатын эргиччи оҕуруот
аһын арааһын, сибэкки эгэлгэтин арассаадатын, тэлгэһэҕэ үүнэр талах араас көрүҥүн,отонноох мастары атыылыыр биирдиилээн дьон, агро хайысхалаах оскуолалар, бааһынай
хаһаайыстыбалар атыы-тутуу дьаарбаҥкатын тэрийдилэр.
Дьиэ кэргэн экономикатын бөҕөргөтүүгэ, тэлгэһэни тупсарыыга, көҕөрдүүгэ туһуламмыт тэрээһин улуустааҕы
киин бибилэтиэкэ көҕүлээһининэн 28-с төгүлүн ыытылынна.
Чурапчы нэһилиэгин олохтооҕо Татьяна Спиридонова бу
дьаарбаҥкаҕа киэҥник биһирэммит “Хара кыталык” моонньоҕон уонна уохта уктарын атыылыы кэлбит: “Отонноох мастары үүннэриинэн дьарыктаммытым 10-ча сыл
буолла. Тэлгэһэбэр оҕуруот аһын уонна сибэкки арааһын ону тэҥэ моонньоҕону олордобун. Үүммүт сылыгар 5 биэдэрэ моонньоҕону үргээн турабын. Көрүүтүн-харайыытын
кыайыахха наада. Сиэмэтин куораттан ылабын”.
Чурапчы нэһилиэгин олохтооҕо Александр Марков оҕуруот
аһын арассаадатын атыылаһа сылдьар: “Бу дьаарбаҥкаттан кэргэмминиин Дария Егоровналыын дьэдьэн, клубника, биэрэс, сибэкки хас да көрүҥүн атыыластыбыт.
Бэйэбит дьиҥэр, арассаада бөҕөтүн олордобут. Онно эбэн атыылаһа кэллибит.Оҕуруоппутун сүрүннээн кэргэним көрөр-истэр. Мин кинини өйөөн, тугу наадыйарын
булан-талан, оҥорон биэрэбин. Мантан киэһэ хара буор тиэйэ барыахтаахпын.Кэлиҥҥи кэмҥэ буор боппуруоһа ыараата. Маннык дьаарбаҥка тэриллиитэ хас
биирдии дьиэ кэргэн туруктаах буоларыгар, дохуот киллэринэригэр, күөх сайын быйаҥыттан сомсоругар олус туһалаах буоллаҕа дии”.
“Кэскил” уһуйаан
сэбиэдиссэйэ Надежда Федорова үлэһиттэриниин иитиллээччилэрэ үүннэрбит арассаадаларын атыылыы кэлбиттэр: “Манна
быйыл саас оҕолорбут олордон, көрөн-истэн бүөбэйдээбит бархатцы сибэккилэрин,биэрэстэрин, кабачоктарын, помидордарын, дьэдьэннэрин аҕаллыбыт. Бу — оҕону үлэҕэ
сыһыаран иитии биир көрүҥэ буолар, ону тэҥэ үбү-харчыны сатаан туттарга үөрэнэллэр. Мантан киирбит үппүтүнэн оҕуруот үүннэриитин салгыы сайыннарар баҕалаахпыт. “Үлэлиир
киһи — аһыыр” диэн өйдөбүлү оҕо саастарыттан билэ улааталларыгар дьулуһабыт”.
Дьаарбаҥка түмүгүнэн «Сибэкки эгэлгэтэ, эйгэбит симэҕэ», «Дэлэй арассаада,өлгөм үүнүү», “Сэдэх үүнээйи”, “Быйаҥы дэлэтэр сайдам ыал” «Кэскиллээҕи
салайсан, быйаҥы уһансан» диэн анал ааттар олохтонон, хаһаайыннарын буллулар.
Дьиэ кэргэн декадатын
үөрүүлээх чааһа, уйгуну-быйаҥы түстүүр күөх сайыммытын үөрэ-көтө көрсөн, түптэ буруотун унаарытан, арчылааһынынан, салама баайыытынан саҕаланна.
Улуус
баһылыга Степан Саргыдаев, Чурапчы нэһилиэгин баһылыга Владимир Сивцев
мустубут бары дьону самаан сайын салаллыбытынан, үөрүүлээх тэрээһининэн истиҥ эҕэрдэлэрин тиэртилэр, 50 сыл бииргэ ыал буолан олорбут уонна тус олохторунан
үтүө холобур буолар дьоһун дьиэ кэргэттэргэ наҕараадалары, харчынан сэртипикээттэри туттардылар.
Степан Саргыдаев
эҕэрдэ тылыгар: “Ааспыт 2024 сыл улууспутугар “Ыал саргыта” сылынан
биллэриллибитэ. Онно “Ыал саргыта” диэн улахан бырайыак ылыллан, итиниэхэ туһуламмыт үлэ саҕаламмыта. Бырайыак чэрчитинэн 50,
60, 70 сыл бииргэ олорон кэлбит үбүлүөйдээх ытык-мааны ыалларбытыгар, хас сыл бииргэ олорбуттарынан суумалаах сэртипикээттэри туттарабыт. Ааспыт сылга 19 ыал
– 50 уонна биир дьиэ кэргэн 60 тыһыынчалаах сэртипикээттэринэн наҕараадаламмыттара. Оттон 2025 сылга улууспут үрдүнэн номнуо 16 ыал 50
тыһыынчалаах сэртипиккээккэ сайабылыанньаларын биэрдилэр.
Быйыл бырайыак өрөспүүбүлүкэҕэ дьиэ кэргэн уонна демография политикатын олоххо киллэриигэ 2024
сыл түмүгүнэн Өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы миэстэни ылан, 10 000 000 солк. СӨ Ил Дархан гранынан наҕараадаланна. Бу тустаах кыайыы барыта дьиэ кэргэн институтун
сайыннарыыга туһуланар”, — диэн бэлиэтээн эттэ.
Үөрүүлээх түгэҥҥэ 50 сыл бииргэ ыал буолан олорбут ытык ыаллар Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Дьиэ кэргэн
килбиэнэ» анал бэлиэнэн уонна анал сэртипикээтинэн Болугуртан Людмила Петровна уонна Исак Егорович Диодоровтар, Людмила
Ивановна уонна Трофим Михайлович Лыткиннар, Арыылаахтан Мария Егоровна уонна Прокопий Егорович Новгородовтар, Кытаанахтан
Раиса Семеновна, Николай ФедоровичСмирниковтар дьиэ кэргэн наҕараадаланнылар.
Мария, Прокопий Новгородовтар: “Биһиги 1975с. ыал буолбуппут. Биэс оҕону атахтарыгар
туруоран үлэһит, ыал оҥордубут. Кыргыттарбыт төрдүөн үрдүк үөрэҕи бүтэрэн, үлэ араас хайысхатыгар ситиһиилээхтик үлэлииллэр.15 сиэннээхпит. Кэргэним Прокопий
айылҕаттан муусука, ырыа эйгэтигэр чугас буолан, эдэр эрдэхпититтэн нэһилиэкпитигэр ыытыллар уопсастыбаннай дьаһалларга, кэнсиэрдэргэ көхтөөхтүк кыттабыт. Оҕолорбутун, сиэннэрбитин сиэрдээх дьон буолан
тахсалларын туһугар кыһамньыбытын ууран кэллибит. Дьиэ кэргэҥҥэ сүрүнэ – ханнык да уустук түгэҥҥэ бэйэ-бэйэни өйдөһүү, өйөһүү, истиҥ сыһыан баар буоллаҕына, ол
дьиэ кэргэн бигэ туруктаах буолар”.
Кинилэри сэргэ бэйэлэрин оҕолорун таһынан, атын оҕолору истиҥ тапталларыгар бүөбэйдээн иитэ сылдьар Светлана Ивановна уонна Владимир Васильевич Алексеевтар, Саина
Ивановна уонна Адьян Манджиевич Михлеевтар, Мугудайтан бэйэлэрин сиэттэрин иитэр Ирина Николаевна уонна Иван
Афанасьевич Толстоуховтар дьиэ кэргэн Чурапчы улууһун баһылыгын өйдөбүнньүк бэлиэлээх махтал суругун туттулар.
Салгыы, тэрээһин сиэрин ситэрэн, улууспут талба
талааннаах дьиэ кэргэттэрэ ыллам ырыаларынан, ураты кэрэ үҥкүүлэринэн эҕэрдэ кэнсиэри
туруордулар.
Анна Захарова
Наталья Сибирякова видеота