Мырылаттан төрүттээх «Эр санааланыы» уордьан кавалера Николай Романов-Ронин 2023 сыл балаҕан ыйын 10 күнүгэр анал байыаннай дьайыыга хорсуннук дойдутун көмүскүү сылдьан сырдык тыына быстыбыта.
Николай, Сунтаар улууһун Уһун Күөлүн олохтооҕо, “Сунтаар” позывнойдаах Арассыыйа уонна Донецкай норуодунай Өрөспүүбүлүкэ (ДНР) Дьоруойа үрдүк ааттары ылбыт, Анал байыаннай дьайыыга (АБДь) баран олохтон дьоруойдуу туораабыт Дмитрий Егоровтыын бииргэ сулууспалаабыттара.
Былырыын баччаларга о.э. балаҕан ыйын 7-8 күннэригэр хабыр киирсиигэ сылдьыбыттар. “Табаарыһа Ронин, “сиэрэй зонаҕа” бааһыран, суох буолбут. Ону көрдүү киирбит. Булан баран “Ронин – 200-й” – диэн араассыйанан биллэрбит. “Табаарыһым итиннэ сытара табыллыа суох. Онон таһаарыам эбэтэр “спальнай мөһөөччүккэ” уган, хаалларыам”, – диэн, спальнай мөһөөччүк ылан, сарсыарда киирэн тахсыбыт киһи аны иккиһин киирэр. Онно киирбитигэр дронунан көрө сытан ытыалаабыттар. Нууччалар сытар “Сиэрэй зона” диэн ааттанар сирдэрэ хохуоллар сытар сирдэриттэн муҥутаан 300–500 миэтэрэ кэриҥэ, саамай кылгаһа 200 миэтэрэ буолар эбит. Онон “сиэрэй зонаҕа” сытан хаалбыт. Оттон мин уолум… төбөтө суох үһү. Онно кини харса суох киирсэн, икки опорнигы ылбыт эбит”, — Арассыыйа Дьоруойун аҕата Николай Алексеевич Егоров ахтар.
“Чаҕылхай киһи кэлэн ааста. Хаарыан аҕабытын сүтэрэммит киһи хайдах да алы гыммат сүрэх бааһа буолла. Аныгы үйэҕэ сэрии сиэртибэтэ, кэргэммин сэриигэ атаарыам эҥин диэн өйбүтүгэр да суоҕа.Өссө биир улахан сонуннаахпыт, дьыалата саҕаламмыта. Олоххо киирэригэр Намнар уонна Чурапчылар түмсүөхпүтүн наада. Куоракка Пушкин аатынан национальнай бибилэтиэкэҕэ Николай мала-сала мусуойга туттарыллыбыта. Дьоҕус соҕус кээмэйдээх кинигэҕэ ылсыахпытын баҕарабыт. Дойдутун, Чурапчытын наар өрө тутааччы! Нэһилиэк баһылыгар кытары 2017 сыллаахха Мырылаҕа туруна сылдьыбыта. Мырылатын сайыннарыан наһаа баҕарар этэ, олох ис сүрэҕиттэн”, — диэн Николай олоҕун аргыһа Ньургуяна Романова суруйар.
ЫСПЫРААПКА
Николай Николаевич Романов 1980 сыллаахха бэс ыйын 3 күнүгэр Чурапчы оройуонун Соловьев нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. Коля Романов элбэх оҕолоох Парасковья Дмитриевна уонна Николай Николаевич Романовтар дьиэ кэргэҥҥэ 4 кыыс кэнниттэн кэтэһиилээх бастакы, мааны уолларынан буолбута. Ийэ-аҕа дьоло онтон өссө үрдээбитэ, тапталга, далбарга улааппыта. Коля оҕо сааһа сардааналаах хочолоох кыыс Амма кытылыгар, Тэйэр Хайа тэллэҕэр ааспыта. Кэрэ айылҕалаах Мырыла кырдалыгар доҕотторун кытта сүүрэн-көтөн, оонньоон, тэлэһийэн, Амма эбэ уутугар күөлэһийэ сөтүөлээн, бэрт кыра сааһыттан бултаан-алтаан дьонун үөрдэн, айылҕалыын алтыһан дьоллоохтук ааспыта. Ыал улахан уола буолан төрөппүттэригэр улахан көмөлөөх киһи этэ, тыа олоҕун үлэтин сатыы-кыайа улааппыта.
1987 сыллаахха Нестор Соловьев аатынан Соловьев орто оскуолатыгар бастакы кылааска үөрэнэ киирбитэ. Коля кыра эрдэҕиттэн боччумнаах, сэмэй, лоп-бааччы толкуйдаах, үөрэххэ тардыһыылаах, дьоҕурдаах, билиигэ-көрүүгэ баҕалаах буолан ыарырҕаппат, уруок тиэмэтин бэйэтэ хасыһан үөрэтэр, кинигэни тута сылдьан ааҕар, тобуллаҕас өйдөөх, ис иһиттэн билиилээх, сорудаҕы толорор үөрэнээччи буола улааппыта. Кылаас саамай тумус туттар үөрэнээччитэ буолан үөлээннээхтэригэр, учууталларыгар үчүгэй эрэ өйдөбүлү хаалларбыта. Биир да уруогу көтүппэккэ үөрэнэр кылаас бастыҥ үөрэнээччитэ буолан бастыҥнар истэригэр сылдьыбыта. Оскуолаҕа ыытыллар тэрээһиннэргэ, интеллектуальнай оонньууларга кини хамаандата куруук кыайыылаах тахсара. Математиканы, биологияны, ырыаны интэриэһиргиир, олус үчүгэйдик ыллыыр этэ. Кылааһын уолаттарын кытта ВИА тэринэн кэнсиэр аайы элбэх дьон биһирэбилин ылбыттара. Бары олимпиадаларга кыттан призер, лауреат буолан үөрэппит учууталларын үөрдэрэ. Оҕо сааһыттан улахан дьону убаастыыр сыһыана улаатыар диэри иитиллэн кэлбитэ. 1997 сыллаахха билии кылаатын иҥэринэн төрөөбүт оскуолатыттан кынаттанан тахсыбыта.
Ити сыл Максим Аммосов аатынан Дьокуускайдааҕы Судаарыстыбаннай университетка ситиһиилээхтик туттарсан устудьуон үрдүк аатын сүгэр. Устудьуоннуур сылларыгар доҕотторугар-атастарыгар билиититтэн бэрсэр эрэллээх табаарыс, сүбэһит этэ. Устудьуон уопсастыбаннай олоҕор көхтөөх кыттааччы, көҕүлээччи, ырааҕы-киэҥи анааран көрөр ыччат этэ. 2004 сыллаахха университеты бүтэрэн географ идэтин ылан олох киэҥ аартыгар үктэммитэ.
Үөрэҕин бүтэрээт, төрөөбүт оскуолатыгар Мырылаҕа биология уонна география учууталынан ананан кэлэр, кылаас салайааччытынан буолар. Оскуола иһинэн туризм тэрийбитэ. Үөрэппит учууталларын дириҥ итэҕэллэрин толорон дириҥ убаастабылы ылбыта.
Николай Романов бары билиитин-кыаҕын биэрэн үлэлээбит тэрилтэлэрэ:
- 2006-2009 сылларга республикатааҕы лицей-интернат хаһаайыстыбаннай чааһын үлэһитэ;
- 2009 сыллаахха Максим Аммосов аатынан Судаарыстыбаннай университет саҥалыы бэлэмнээһин куурсугар үөрэнэн “Финансы и кредит” үөрэҕи кыһыл дипломунан бүтэрэр;
- 2010 сыллаахха “Алмазы Анабара” акционернай уопсастыба материальнай-техническай хаһаайыстыбаннай чааһын үлэһитэ;
- 2011 сыллаахха оччолорго Нам улууһун баһылыга Альберт Иннокентьевич Ильин бу уолтан тыыппалаах исписэлиис тахсыыһы диэн таба көрөн Нам улууһун дьаһалтатыгар үлэҕэ ыҥырар. Николай Николаевич дьиэ кэргэнин кытта Эҥсиэли хочотугар көһөн кэлэн дьаһалта тэрийэр отделыгар сүрүннүүр исписэлииһинэн үлэтин саҕалыыр;
- 2012 сыллаахха экономика управлениетын сүрүннүүр исписэлииһэ;
- 2014 сылтан муниципальнай сулууспа үлэһитэ, экономика управлениетын торумнааһын уонна былааннааһын исписэлииһэ;
- 2015 с Хатыҥ-Арыы дьаһалтатыгар финанса уонна экономика исписэлииһэ.
2016 сыл тохсунньу 1 күнүттэн Нам улууһун култуура сайдыытын управлениетыгар экономикаҕа сүрүннүүр исписэлииһинэн үлэлии киирбитэ. Кини үлэлиир кэмнэригэр култуура экономическай үлэтэ сааһыланан, араас граннарга, конкурстарга кыттар буолбута. Николай Николаевич быһаччы көмөтүнэн улуус айар коллективтарын материальнай-техническай базатын бөҕөргөтөр сыаллаах улуус баһылыгын Грана көрүллэр буолбута. Маны таһынан өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн көрүллэр Граннарга мусуой, бибилэтиэкэ, оҕо ускуустубатын оскуолата ситиһиилээхтик кыттыбыта. Саҥа дыбарыас үлэҕэ киирэригэр эбии ыстаат боппуруостарыгар, култуура тэрилтэлэрин хапытаалынай өрөмүөҥҥэ, тэрээһиннэр үбүлээһиннэрэ кинини кытта сүбэлэһиинэн быһаарыллара.
2019 сыллаахха улуус дьаһалтатыгар экономика управлениетыгар көспүтэ, үлэлиир кэмигэр экономика салаатыгар салайааччы солбуйааччытыгар тиийэ тахсыбыта. Николай дьаһалтаҕа кэлбит кэмигэр муниципальнай тус сыаллаах бырагырааммалар болдьохторо бүппүт буолан барыта саҥаттан оҥоһуллубута. Улахан бырагырааммалары бэйэтэ иилээн-саҕалаан оҥорбута. Ол курдук: “Развитие культуры в МО Намский улус” за 2020-2024 годы, “Экономическое развитие и инновационная экономика МО “Намский улус” на 2020-2024 годы”, “Доступная среда в МО “Намский улус” на 2020-2024 годы”. Бу бырагырааммалар туолууларын кытаанах хонтуруолга ылан, көдьүүһүн ааҕан-суоттаан, учуоттаан, бырагыраамма олоххо киириэр дылы сүрүннээбитэ. Бу барыта кини ис дууһатыттан ылсан, дууһатын-сыратын биэрэн үлэлээбит үлэтин түмүгэ буолар. Кини бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрин кытта үлэлэрин сүрүн хайысхата муниципальнай тэриллиилэр улуус уонна нэһилиэк бүддьүөттэрин былааннааһын, ылыныы, ону сөпкө туһаныы, хонтуруоллааһын, улуус олохтоох дохуотун ааҕыы, улаатыннарыы, улуус инники сайдыыта бөҕөргүүрүгэр бырайыактары, этиилэри көмүскээһин, олохтоох үбү-харчыны тыырыыга үлэ ньымаларын тупсарыы, сайыннарыы этэ. Улуус баһылыга Юрий Слепцовтуун, биир идэлээхтэрин кытта бэркэ тапсан үлэлээн-хамсаан кэлбитэ. Улуус дьаһалтатын үлэтигэр харчы хамсааһына барыта кини илиитин иһинэн ааһара, киниэхэ сүктэриллибит сорудаҕы чуолкайдык, үрдүк таһымнаахтык толорор этэ диэн коллегалара туоһулууллар.
Инникини толкуйдуур, былаанныыр, ааҕар-суоттуур үрдүк таһымнаах исписэлиис буолан ылсыбыт дьыалатын ымпыгар-чымпыгар диэри тиһэҕэр тиэрдэр үлэһит этэ. Улуус социальнай-экономическай сайдыытыгар бэйэтин кыаҕынан оҥорон-тутан, эппиэттээх үлэлэргэ буһан-хатан улахан үлэни ыытыһан кэлбитэ.
Николай Романов дойдутун Мырыланы куруук ахтар-саныыр, нэһилиэгин туһугар ыраахтан да ыалдьар этэ. Ол да иһин 2017 сыллаахха саҥаны, сонуну олоххо киллэрэр сыаллаах төрөөбүт нэһилиэгэр Мырылаҕа баһылыкка туран быыбарга кыттыбыта.
2020 сыллаахха “Высшая школа инновационного менеджмента при Главе РСЯ» үөрэнэн аттестационнай үлэтин “Создание благоприятных условий для развития туризма на примере Намского улуса” көмүскээбитэ. Инники өттүгэр Николай Николаевич туруорсан оҥорбут бырагырааммалара, өҥөтө, көмөтө, тирэҕэ сайдыы үктэлэ буола туруохтара. Түбүктээх үлэтин быыһыгар субуотунньуктарга, тупсарыы үлэтигэр, көмө наада буолла эрэ барытыгар ылсан, ыксаллаах быһыы-майгы кэмигэр хаһан да туора турбакка халаан уутун үлэтигэр, улахан баһаардарга сылдьыһар этэ. Үлэлиирин кэмигэр идэ таһымын үрдэтэр хас да үөрэҕи ылбыта. Никольскай нэһилиэгин куратора этэ.
Ити курдук Николай Николаевич үлэ үөһүгэр сылдьан дойду туһугар туруулаһар сыаллаах кытаанах санааны ылынан, көҥүл өттүнэн тылланан 2023 сыл тохсунньу ыйыгар бэбиэскэ тутан Украинаҕа көппүтэ. Владивосток куоракка икки ый байыаннай бэлэмнэнии үөрэҕин ааһан Донецкай сиригэр-уотугар тиийбитэ. Анал байыаннай дьайыыга сэттэ аҥар ый сылдьарын тухары сотору, сотору сибээскэ тахсан дьиэ кэргэнин, үлэни-хамнаһы, кэллиэгэлэрин туһунан истэ-билэ сылдьыбыта. Улууска буолар быыбарга баһылыкка, дьокутаакка кимнээх турбуттарын, үлэ хайдах бара турарын олоҕун тиһэх күннэригэр диэри туоһулаһа сылдьыбыта. Хомойуох иһин, быыбар түмүгүн билбэккэ хаалбыта олус хомолтолоох. Сахалыы иитиилээх, көнө сүрүннээх, киэҥ-холку майгылаах, мындыр толкуйдаах, кыраҕа ымыттыбат эр сүрэхтээх чулуу ыччаты, чугас дьонноро саамай дурда-хахха буолар эрэллээх киһилэрин сүтэрбиттэрэ олус кыһыылаах, тылынан этиллибэт абалаах. Николай олоҕу наһаа таптыыр буолан кэргэнигэр, оҕолоругар, чугас дьонугар этэҥҥэ эргиллэн кэлэр, олоҕун салгыы олорор бигэ эрэллээх этэ. Олох үчүгэй өттүгэр салаллан дьоллоох олоҕу тутар үгүс былааннардаах этэ. Ону баара балаҕан ыйын саҥатыгар ыар сурах кэлэн барыбытын соһуппута уонна уолуппута. Ол эрэн кини чаҕылхай, эр киһилии дьоһуннаах, сиэрдээх олоҕо, саалаахтан самныбат хорсун, дьоруойдуу быһыыта аатын ааттата туруоҕа.
Биир дойдулаахпыт, тапталлаах оҕо, убай, быраат, аҕа, убаастанар кэллиэгэ өссө да уһуннук олоруоҕун дойдуга буола турар быһыы-майгы содула кинини баара-суоҕа 43 сааһыгар илдьэ барда.
Саллаат аата хаһан даҕаны умнуллубат. Саныыбыт! Ахтабыт! Кэриэстиибит!
Сэмэн Жендринскэй – Чурапчы улууһун бойобуой дьайыы бэтэрээннэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ