“Чакыр нэһилиэгэ” МТ баһылыгын Константин Лебедев 2023 сыл ахсынньы 27 күнүнээҕи 10-11/59 нүөмэрдээх дьаһалынан, 2024 сыллааҕы дьаһалта үлэтин былааныгар Гражданскай уонна Аҕа дойду сэриилэрин кыттыылааҕа Платонов Власий Кузьмич 130 сааһын нэһилиэккэ бэлиэтээһин киллэриллибитэ. Бу дьаһал, Улуу Кыайыы 80 сылын көрсө ыытылынна.
Билиҥҥи көлүөнэ дьон, Власий Кузьмич олоҕун олохтоох кыраайы үөрэтээччи Кириллин Михаил Капитонович үлэтиттэн эрэ билэбит: “1894 сыл Боотурускай улууһугар I-кы Чакыр нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Ийэтэ Хонду Илларионовтар (Сүөгэйдэр) кыыстара этэ. Власий үлэни кыайар буолуоҕуттан 14 сааһын туолуор дылы ийэтин кытта Ефимов баайга үлэһитинэн сылдьыбыта. Онтон 14–21 сааһыгар Аммаҕа Соморсун нэһилиэгин баайдарыгар хамнаска үлэлээбитэ. 1919 сылтан Дьокуускай куоракка киирэн тутууга үлэлээбит уонна харабыллаабыт. Саха сиригэр Гражданскай сэрии саҕаланарын кытта саа–саадах тутан, 1921 – 1923 сылларга Субуруускай, кэлин Кеша Алексеев этэрээттэригэр сылдьыбыта, хас да төгүл сэриилэргэ кыттыбыт. Ол туһунан Саха АССР КСК-н 1932 сыл кулун тутар 10 күнүнээҕи уурааҕынан бэриллибит2148 №-дээх партизанскай дастабырыанньата туоһулуур.
Гражданскай сэрии кэнниттэн Бодойбонон, Алданынан сылдьыталаан промышленнай бириискэлэргэ тутуу үлэтигэр болуотунньугунан үлэлээбит. Власий Кузьмич, Г.Г. Кузьмиҥҥа бэйэтэ этэн суруйтарбытынан, 1924 – 1932 с.с. Дьокуускай куоракка, 1933 – 1938 с.с. Уус – Майа оройуонугар, 1939 – 1942 с.с. диэки Ыныкчаан бириискэтигэр тутууга үлэлээбит.
1942 сыл Армияҕа ыҥырыллыбыта. Забайкальскай байыаннай уокурукка идэтинэн байыаннай эбийиэктэри тутууга үлэлээн баран, 1945 сыл төрөөбүт нэһилиэгэр кэлэн, Молотов аатынанхолкуоска 11 сыл устата тутууга маастар–болуотунньугунан үлэлээбитэ. Кырдьаҕастар кэпсииллэринэн, Власий Кузьмич С.С.Яковлевы–Эрилик Эристиини кытта Гражданскай сэрии сылларыгар быстыспат аргыс, харабыл (телохранитель) курдук сылдьыбыт.
1956 сыл балаҕан ыйын 21 күнүгэр Саха АССР МС 380 №-дээх уурааҕынан, өрөспүүбүлүкэтээҕи суолталаах анал биэнсийэ анаммыта.
Наҕараадалара “Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941 – 1945 с.с. килбиэннээх үлэтин иһин“ мэтээл (1947). Пепеляевщинаны кыайыы 40 сыла туолуутунан 1963 сыл кулун тутар 8 күнүгэр Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта”.
Быйылгы сылга, олохтоох дьаһалта көҕүлээһининэн, Власий Кузьмич олорон ааспыт олоҕун үөрэтии түмүгэр, кинини өйдүүр, билэр аҕа саастаах дьонтон ыйыталаһан аймахтарын, ииппит уолун кытта билсистибит.
Власий Кузьмич ииппит уола Ноев Николай Иванович билигин Нам сэлиэнньэтигэр олорор. Кини Ис дьыала Министиэристибэтин уонна Саха Өрөспуубулүкэтин Бочуоттаах бэтэрээнэ, Нам сэлиэнньэтин уонна улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. Чакыр нэһилиэгиттэн төрдүө буолан 84 саастаах киһиэхэ дьиэтигэр тиийэн билсиһэн, дэлэй астаах остуол тула олорон, ирэ-хоро кэпсэтэн, ыалдьыттаан кэлбиппит.
Николай Иванович кииринньэҥ аҕатын туһунан сүрдээх истиҥ, үтүө өйдөбүллээх: “Влас Кузьмич 1945 сыллаахха сэрииттэн дойдутугар Чакырга эргиллэн кэлэр. Ийэм Настаа (Платонова (Ноева) Анастасия Гурьевна), эдьиийим Өкүлүүн уонна мин буолан Хайахсыт нэһилиэгин арҕаа өттүгэр алааска ынах сүөһүнү көрө олордохпутуна Влас Кузьмич аймахтарыгар Илларионовтарга – Баака уола Баһылайдаахха кэлэр уонна мин ийэбин кытта билсиһэн, бэйэ-бэйэлэрин сөпсөһөн холбоһоллор. Оччолорго, мин 5 саастаах уол аҕалана түһэбин уонна миэхэ сыһыана үчүгэй буолан аҕа оҥостубутум. Влас талаҕынан оонньуур оҥорон биэрэрэ уонна бэйэтэ уус буолан туттар сэппитин-сэбиргэлбитин оҥороро… Аҕам Влас туруу үлэһит этэ, наар утуйар таҥаһын сүгэн тутуу үлэтигэр бара турара. Бэйэтэ тутааччы буолан баран, дьонум бас билэр дьиэлэрэ суоҕа. Наар фермалары кэрийэн уопсай дьиэлэргэ олороллоро… Аҕам Платонов Влас Кузьмич куртаҕынан ыалдьан 1965 сыллаахха өлбүтэ. Миигин армияҕа сылдьарбынан ыҥырбатахтара. Аҕам төһө да кииринньэҥ аҕа буолбутун иһин наһаа аһыйбытым, хара өлүөр диэри биһиги оҕолор сыһыаммыт үчүгэй этэ. Аҕам наһаа көнө, судургу, үлэһит киэнэ бэрдэ этэ. Кини ити кылгас үйэтигэр олус эрэйдээх олохтооҕуттан мунчаарар этэ, эмиэ да гражданскай сэрии, Аҕа дойду сэриитэ, тыылга харса суох, доруобуйатын харыстаабакка үлэ үөһүгэр сылдьыбыт киһи этэ. Ол да буоллар, аҕыйах сыл устата мин ийэбин Платонова Анастасия Гурьевнаны кытта бииргэ, наһаа иллээхтик олорон ааспытын, “бэйэм сылаас дьиэбэр сытан биэбэйдэтэн, ыарыылатан сынньалаҥнык бу дойдуттан барар буоллум” диэн ийэбэр махтаммыт этэ.
Биһиги аҕабытын күндүтүк саныыбыт, биһиги атахпытыгар туруубутугар көмөлөспүтүн иһин махталбыт улахан. Мин армияттан кэлэн баран, аҕам уҥуоҕар Дьокуускайтан тимиринэн оҥоһуллубут бааматынньыгы аҕалан туруорбуппут”.
Власий Кузьмич 1965 сыл кулун тутарга уһун ыарахан ыарыы кэнниттэн өлбүтэ. Уҥуоҕа бөһүөлэк таһыгар баар Саппыйа диэн алааска ууруллубута.
Балаҕан ыйын 16 күнүгэр Платонов Власий Кузьмич 130 сааһынан, Чакыр олохтоох бибилэтиэкэтигэр кини чэпчэкитэ суох эрээри, дириҥ суолталаах, үүнэр көлүөнэҕэ холобур буолар олоҕун туһунан ахтыы киэһэтэ буолан ааста. Власий Кузьмич олоҕун үөрэтэр, интириэһиргиир, кинини кытта алтыһан ааспыт, кэргэнин, оҕолорун тус билэр дьон уонна оскуола оҕолоро ирэ-хоро кэпсэтэн, ахтан аастыбыт. Сыдьааннарын, аймахтарын кытта өссө билсиһэн, сибээспитин быспакка Власий Кузьмич Платонов аатын үйэтитиигэ салҕыы үлэлиэҕин диэн санаалаах тарҕастыбыт.
Иван Алексеев, “Чакыр нэһилиэгэ” МТ баһылыгын солбуйааччы
Бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ