СӨ үөрэҕин уонна науктаны миниистирэ Нюргуяна Соколова, отчуот иннинэ 5 сиринэн бытарыһан үөрэнэ олорор оскуола үөрэнээччилэрин уопсай усулуобуйаларын билистэ. Эбийиэктэри биир-биир кэрийэ сылдьан төһө оҕо үөрэнэрин, үөрэх хаачыстыбатын, тугунан дьарыктаналларын туоһуласта.
Устуоруйа быыһын сэгэтэн көрөр эбит буоллахха, ситэриилээх былаас отчуоттуур мунньаҕа Саха сиригэр 28-с сылын СӨ Бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев көҕүлээһининэн ыытыллар. Оттон Нюргуна Афанасьевна үлэтин хайысхатынан Чакыр нэһилиэгэр үһүс сырыыта буолар.
Былырыыҥҥы мунньахха Чакырдар 65 ыйытыгы биэрбит эбит буоллахтарына ол онтон 9-һа туолбутун туһунан дакылаакка иһилиннэ.
“Биһиэхэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 5 оскуола үлэҕэ киирбитэ, 2 оҕо саада, Мииринэйгэ, Алдаҥҥа ыспартыыбынай саала тутуллубута, ону таһынан куоракка, Нуораҕанаҕа икки сайыҥҥы лааҕыр үлэҕэ киирбитэ. 2022 сылтан саҕалаан бэдэрээлинэй бырайыагынан өрөмүөннэр ыытылла тураллар. Былырыын үөрэх кыһаларыгар 40 тиэхэньикэни ылбыт эбит буоллахпытына, быйылгы дьыллаахха 46 тиэхэньикэ кэлэрэ былааннанар. Үөрэх хаачыстыбатын эттэххэ 65-с миэстэттэн 21 миэстэҕэ таҕыстыбыт”, — диэн Нюргуна Соколова иһитиннэриититтэн.
Афанасий Кириллин: “Чакырдар соҕотох кыһалҕалаахпыт – бөһүөлэкпит оскуолата суох. Оҕолор барахсаттар хас да сиринэн бытарыһан үөрэнэ олороллорун көрөн хайдах эрэ сүрэҕим ыарыйда. Маннык кыра дэриэбинэттэн Буамаҥҥа тиийэ үөрэммиттэрэ. Билигин оскуолабыт сабыллан ыччат бөҕөтө көһөн эрэр. Оскуола тутуллуо этэ диэн квартальнай хочуолунай туттардыбыт, гааспыт кэллэ, интернеппит киирдэ, 5 уопсай дьиэ тутулунна. Билигин бырайыакпыт бэлэм минэкономикаҕа киирэн сытар ол эрэн онно илии баттаммат. Онон Нюргуна Афанасьевна кытаатан, экспертиизэтин ыыттаран тутан саҕалыа этибит. Тутууга бэлэмнэнэн үлэ-хамнас ыыта сылдьабыт, оскуолабыт министиэристибэҕэ 17-с уочаракка турар эбит ол ону хайдах эрэ сыҕарытыаҕыҥ. Аны икки сылынан оскуолабыт 100 сылын туолар онон бэлиэҕэ ыларгытыгар көрдөһөбүт”
Нюргуна Соколова: “Оскуоланы сылдьан көрдүбүт. Үп-харчы өттүнэн кыһалҕа элбээн тутуу саҕаланыыта тохтоон турар. Биһиги уочараппытыгар 317 үөрэх эбийиэгэ турар онно Чакыр 12-с миэстэҕэ турар. Докумуона барыта ситэ оҥоһулуннаҕына уочарата биллэн аллара тэбиллиэ суохтаах. Оҕолор маннык усулуобуйаҕа үөрэниэ, педагогтарбыт үлэлиэ суохтаахтар ол ону билинэбит. Билигин ирдэбиллэр эмиэ уларыйа тураллар”.
Афанасий Дьячковскай: “Бырайыакпыт оҥоһуллан бүтэн турар, почти 1 млрд эбийиэк, экономика министиэристибэтигэр сытар. Ол кэнниттэн үөрэх министиэристибэтигэр киллэрэн биэриэхпит”.
Иннокентий Адамов, нэһилиэк олохтооҕо: “Тыа сирин дьылҕата. Көрбүт-нарбыт наһаа элбэх, үбү-аһы онно кутууну тохтотуоҕуҥ. Саха омук быһы-ытынан кэскиллээх буолуон баҕарар буоллаххытына тыа сирэ өйөнүөн наада. Сыана үрдүү турар, тыа сирин бородууксйатын сыаната үрдээбэт. Киһи өйдөөбөт сокуоннара тахса тураллар.Саха дьылҕатын инникитэ ыараата”.
Соколова: “Саха дьылҕата эһиннэ-быһынна диир сыыһа. Ыытыллыахтаах дьаһаллар бэйэлэрин бэрээдэктэринэн ыытыллаллар. Тыа хаһаайыстыбатыгар улуус салалтата министиэристибэни кытары сөпкө үлэлиир диэн сыаналыыбын. Чакырга холобура сүөһүтүн ахсаана 890 оттон сылгытын ахсаана 1100-тэн тахса, олох үчүгэй көрдөрүү”.
Ыйытыы: “Үөрэҕэриигэ сокращение барар ол ону быһаарыаҥ дуо?” Хоруйа: “Бэрээдэктэнии үлэтэ ыытыллар,былырыын улуустар салалталарын кытары биир-биир көрсүһэн дьаарыстааһын бэрээдэгин ылбыппыт. Төһө кыалларынан дьону үлэлэригэр хааллардыбыт. Оҕобут ахсаана оскуолаларга, уһуйааннарга аҕыйыыр. Хас биирдии кылаас учууталлаах буолуохтаах”.
Этии: “Олорон эрэммин эппиэккитин истэммин наһаа хомойдум, көһөн барар санаа киирдэ. Өссө даҕаны 7 хас сыл итинник усулуобуйаҕа үөрэнэр эбиттэр. Биһиги Чакырбытын наһаа таптыыбыт, көһүөхпүн баҕарбаппыт”.
Хоруйа: “Оскуолаҕыт билигин тутуллуо диэн норуоту албынныыр санаам суох. Афанасий Николаевич эмиэ этэн аһарда, докумуон барарыгар 2-3 сыл наада, Сардаана Яковлевна көһүмэ, үлэлии хаал. Үлэһиттэрбитигэр, үөрэнээччилэрбитигэр усулуобуйа оҥоруохтаахпыт ол эрэн кэнкириэтинэ бу ыйтан диир кыаҕым суох”.
Этии: “Информацияны хас күн аайы ыла олоробут. Бырабыыталыстыба үлэтин сыанабылын атын эрэгийиэннэри кытары тэҥнээһин баар дуо. Бырабыыталыстыба диэн биһиги көмүскэлбит буоллаҕа, дьон хайдах үлэлиир, хамсанар онон үлэ барар.Чакыр нэһилиэгин көрдүгүн-иһиттигит, бу бөһүөлэк кыра да буоллар дааннайдардаах, ыччаттарбыт да үчүгэйдэр. Нэһилиэккэ үс маҕаһыыннаахпыт. Дойдубутун харыстааҥ, биһиэнэ хайаан да кыайыылаах өттө буолуон наада”.
Михаил Кириллин: “Чакырбыт сирэ-уота киэҥ-куоҥ, үрэхтэрбит биһигини иитиэхтэрин сөп. Кэлиҥҥи сылларга мобильнай сибээспит түргэтээтэ, суолбут-ииспит оҥоһулунна, гааспыт туора бараары гыммытыгар кэмигэр тартарбыппыт, бириэмэтигэр сөпкө дьаһанаммыт урукку тутууларбыт барыта норуот күүһүнэн киирбиттэрэ. Саҥа хочуолунай тутуллан үлэҕэ киирбитэ. Бырабыыталыстыба өттүттэн көмөтө суохпут дэнэр кыахпыт суох”.
Мунньах 2,5 чаас устата барда, барыта холбоон 58 киһи кыттыыны ылла, отчуоту биһирээтилэр.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ. Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ