Алексей Николаевич Ермолаев 1941 сыллаахха ахсынньы 19 күнүгэр Кытаанах нэһилиэгэр Болҕой диэн алааска төрөппүтэрэ Чкалов аатынан колхуос чилиэннэрэ Настаа уонна Ньукулай Ермолаевтарга үһүс оҕонон күн сирин көрбүтэ. Эдьиийэ Сусанна үс сыл аҕа. Эрдэ өссө Вася диэн уол төрөөн өлбүт, быраата Кеша — биэс сыл балыс, ону таһынан Кешаттан икки сыл балыс Коля диэн уол төрөөбүт. Аҕаларын быраата Гаврил Ильич Ермолаев үс оҕолорунаан уонна аҕаларын ийэтэ Боккуойа буолан. улахан дьиэ кэргэн бары бииргэ олорбуттар. Аны биэс алааһы быысаһан төгүрүччү эһэлэрин бырааттара олорбуттара: Иван Ильич Ермолаев, алта оҕолоох, Петр Ильич Ермолаев, түөрт оҕолоох.
1942 сыллаахха чурапчылары хоту балыкка үлэлэтэ көһөрүү буолар. Ийэлээх аҕата, аҕатын быраата Хабырыыс, кини оҕолоро Маайа уонна Коля, хараҕа суох эбэлэрэ, оронтон кыайан турбат кырдьаҕас, ыарыһах ийэлэрин аҕата Уйбаан, биир сааһын туола илик Алеша, аҕаларын убайа Уйбаан, Сөдүөт уола Дьөгүөр – бары хоту көһөрүллэллэр. Аара эһэлэрэ улаханнык ыалдьан, ыксааннар кинилэр дьиэ кэргэттэрин өрүс арыытыгар кураанах кумахха сүөкээн кэбиһэллэр. Уот оттунар испиискэлэрэ да суох эбит. Бу Кэбээйи сирэ эбит. Аҕалара ыалы-дьону көрдүү сатыы барар. Хата булчут үүтээнин булан, кэлэн дьонун ыт сыарҕатыгар тиэйэн, син балай да өр айаннаан тиийбиттэр. Ол үүтээҥҥэ кыстаабыттар. Алеша биир сааһын ол үүтээҥҥэ туолбут. Эһэлэрэ онно өлбүт. Аны туран аҕаларын сэриигэ ылбыттар. Хоргуйан өлүөхтэрин ыт аһын тобоҕун, балыгы эҥин ытыйан, ону буһаран сиэн тыыннаах оппуттар. Иккис кыһыныгар дэриэбинэҕэ көспүттэр.
Икки сыл буолан баран Баһылай Харытыанап туруорсуутунан чурапчылар дойдуларыгар кыл тыыннара эрэ ордон кэлбиттэрэ. Аҕалара сэрииттэн кэлэн баран өлөр. Алеша Кытаанахха начаалынай оскуола суох буолан, Бөлөнүүскэй Арыылааҕар бастакы, иккис кылаастарга үөрэммитэ. Дьонун ахтан сотору-сотору Арыылаахтан үөрэх кэнниттэн сүүрэн-хааман дьонугар кэлэр эбит. Ийэтэ аны төттөрү ыытарыгар дьону көрдөһөн оҕуһунан дуу, атынан дуу ыытан эрэй бөҕөнү көрөр эбит. Онтон дьэ сэттис кылааһы бүтэриэр диэри Кытаанахха үөрэнэр. Оччолорго физкультура учууталынан Лысков Николай Николаевич, хайыһарга Барахсанов Николай Николаевич үөрэтэр эбиттэр. Учууталларынан Яковлев Михаил Михайлович, Дьяконов Лука Афанасьевич, Коркин Иннокентий Иннокентьевич, директорынан Ефимов Гаврил Дмитриевич үлэлээбиттэр.
Биир кэмҥэ куораттан практикаҕа Ваня Бурнашев диэн уол кэлэн үлэлиир. Алексей кинилиин, дьэ, тапсан хайыһардыыллар, тусталлар, бииргэ дьарыктаналлар. Кэлин Ваня Бурнашев биллиилээх хайыһардьыт буолбут. Кини Алексей тустууга бастакы уһуйааччыта буолар. Дьарыктанан кэлэн баран, утуйар матараастарын муостаҕа тэлгэтэн быраатыгар албас көрдөрөн сороҕор ытатар этэ диэн эдьиийэ кэпсиир. Алеша — олох оҕо эрдэҕиттэн бэйэтин бэйэтэ эрчийэн, үөрэтэн, ис сүрэҕиттэн кыһамньылаахтык дьарыктанан, тустуук буолбут киһи. Оччолорго биир да тустууну билэр, дьарыктыыр киһи суох эбит. Улахан кылааска үөрэнэ сылдьан бэйэтэ оскуола оҕолорун мунньан, тустууга эрчийэр эбит. Ити кэмнэргэ Д.П. Коркин саҥа кэлэн үлэтин саҕалаан эрэрэ. Алеша Кытаанахтан сатыы киирэн, Коркиҥҥа дьырыктанан, сүбэ-ама ылан тахсар эбит.
1959 сыллаахха Саха сиригэр уолаттар ортолоругар аан бастакы чемпионат ыыттыллыбыта. Онно Ваня Аянитов (Чурапчы орто оскуолата), Алеша Ермолаев (Кытаанах сэттэ кылаастаах оскуолата) бэйэлэрин ыйааһыннарыгар аан бастакынан уолаттар ортолоругар Республика чемпионнарын үрдүк аатын ылбыттара. Алексей маны таһынан боксанан дьарыктана сылдьыбыт. Чурапчыга киирэн күрэхтэһэн, Макаров Кэнчээри диэн Сылан киһитигэр хотторбутун көрөн, эдьиийэ Сусанна боксалаһарын олох бобон кэбиспит.
Дмитрий Петрович, Алексейга “күүскүн хачайдаа” диэн сүбэлээбит, ол иһин муостаҕа сытан эрэ штанганы анньан дьарыктанар буолбут.
Аҕаларын кэнниттэн ийэлэрэ уһаабатаҕа, эмиэ өлбүтэ. Онон эдьиийдэрин кытта түөрт оҕо тулаайах хаалаллар. Оҕолору эдьиийдэрэ Сусанна көрөр-харайар. Алеша оскуолатын бүтэрэр, Кеша школа-интэринээккэ киирэр, Коля тыла суохтар оскуолаларыгар куоракка үөрэнэ барар.
1960 сыллаахха Сусанна куоракка финансовай техникумҥа үөрэнэ киирэр. Эдьиийэ үөрэнэр кэмигэр Алексей Саккырыырга, Эбээн-Бытантайга, аҕаларын быраата Хабырыыс уола Ньукулайга барар. Николай Гаврильевич саха тылын уонна историяны оскуолаҕа үөрэтэрэ. Алексейы Спорткомитекка үлэҕэ ылбыттара, ону таһынан оҕолору оскуолаҕа тустууга үөрэппитэ. Ол үөрэппит оҕолоруттан Виктор Стручков диэн биллэр тустуук тахсыбыта. Онтон киин сиргэ чугаһаан педучилищеҕа физкультурнай отделениетыгар үөрэнэ киирэр.
Ол кэмҥэ куоракка бииргэ дьарыктаммыт, бииргэ тустубут табаарыстарын ахтыыларыттан ааҕыаҕын. ССРС спордун көҥүл тустууга маастара, географическай наука кандидата, журналист Николай Босиков маннык суруйар: “Алексей куоракка кэлбитин кэннэ мин кинилиин элбэхтик бииргэ эрчиллибит, тустубут түгэннэрдээхпин. Оччолорго куоракка көҥүл тустууну баһылаан-көһүлээн үлэлиир тренер баара олох биллибэт этэ. Тустуу саалатыгар соҕотох Николай Николаевич Волков эрэ көстөн ааһара. Оччолорго күрэхтэһии чугаһаатаҕына сүүмэрдиир күрэхтэһии оҥороллоро, онно кыайбыт киһи туох да мөккүөрэ суох күрэхтэһэ барара. Алексей тустуутун сүрүн уратытынан буолар — туппут илиитин ыһыктыбакка, тустуутун тохтоппокко, хамнатыыттан хамнатыыны төрөтөн, албастан албаһы үөскэтэн, утарсааччытын түҥ-таҥ ыытан охторуу. Кини саха тустууктарыттан биир бастыҥ тустууну — тобуктатан баран партерга тустары көрдөрбүтэ”.
Көҥүл тустууга Россия икки төгүллээх чемпиона, медицинскэй наука доктора Алквиад Исидорович Иванов маннык суруйар: “1962 сыллаахха кыһын мин авиационнай училищеҕа үөрэнэ сылдьан практикаҕа кэлэ сылдьан “Спартак” стадион павильонугар тустууктар дьарыктаналларын истэммин баҕар табаарыстарбын көрсүөм диэн онно бардым. Тиийбитим “Спартак”общество тустууга күрэхтэһиитэ буолаары онно мустубуттар. Дьарыгым суох да буоллар, баҕа батарбакка киирсэр санааланным. Ыйааһыным тиийбэтэр даҕаны 52 кг тустар буоллум. Сэрэбиэй Алексей Ермолаев диэн уолга түбэһиннэрдэ. Көбүөргэ миигиттэн үрдүк уҥуохтаах, бэйэтигэр сөп эттээх-сииннээх, лоппоҕор сүүһүн үрдүнэн хара куударата өрүкүйбүт, эрэллээх баҕайытык туттубут мичээрдии сылдьар уол таҕыста. Буолумна даҕаны, сайын ыытыллыбыт Саха сирин Спартакиадатын кыайыылааҕа, республика сүүмэрдэммит хамаандатын биир эрэлэ. Көрөн туруо дуо, кимэн киирэн барда, умсарыта тардар, тиэритэ кэйиэлиир. Онтон биирдэ өйдөөбүтүм хаҥас илиибин уонна атахпын туппутунан сүгэн быраҕан эрэр эбит. Бырахпыт омунугар мостикка туппакка хаалла. Саҥа туран утары илиибин уунан иһэн аны нөҥүө өттүгэр көтөн эрэр эбиппин. Бу сырыыга ыыппата, ытарчалыы ылан, мостикка түһэрэн, хам баттаан кэбистэ”.
Алексей педучилишеҕа үөрэнэр кэмигэр тустуунан Н.Н.Волковка дьарыктанан саҕалаабыта.
1962 сыллаахха Саха сирин норуоттарын Спартакиадаларыгар бастакы разрядтаах сылдьан чемпион буолбута.
1963 сыллаахха ахсынньыга Ленинград куоракка Профсоюзтар Бүтүн Союзтааҕы күрэхтэһиилэригэр бастаан ССРС спордун маастара буолбута.
1964 сыллаахха Якутскайга ыытыллыбыт Россия чемпионатыгар Россия үс төгүллээх чемпиона Петр Алексеев кэнниттэн иккис миэстэ буолбута.
1965 сыл – кини сулустаах сыла. Ити сыл муус устарга Нальчик куоракка сэттэ ыраас кыайыылаах “Спартак” общество Россиятааҕы Сэбиэтин чемпиона, онтон Украина Суми куоратыгар Киин Сэбиэтин чемпиона. Ыам ыйыгар Белоруссия Гомель куоратыгар ССРС эдэрдэргэ чемпионатыгар финалга кэлин олимпийскай чемпион буолбут дагестанец Загалав Абдулбековы кыайан чемпионныыр. Онон сахалартан аан бастакынан Советскай союз чемпиона буолбута. Онтон бэс ыйыгар Саха сирин чемпиона буолар. Ити кини ситиһиилэрэ – бэйэтэ туспа рекортар.
1966 сыллаахха Советскай союз чемпионатын үһүс призера, Венгрия Будапешт куоратыгар норуоттар икки ардыларынааҕы турнир кыайыылааҕа буолар. Сахалартан аан бастакынан норуоттар икки ардыларынааҕы маастар буолбута.
1966 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр спортсменнартан аан бастакынан Якутскай куорат Бочуоттаах олохтооҕо буолбута, Бочуот кинигэтигэр киллэриллибитэ.
1966 сыллаахха тохсунньу 30 күнүгэр Тбилиситээҕи норуоттар икки ардыларынааөы күрэхтэһии саҕаламмыта. Болгария, Монголия, Польша, Венгрия, Чехословакия тустууктарын таһынан аҥардас Советскай союзтан 40 киһи кыттыбыта, ол иһигэр түөрт саха бөҕөһө. Алексей бастакы эргииргэ Чехословакия бөҕөһүн ыраастык уурбута. Онтон Грузия бөҕөһө Карсаулидзеҕа икки очконан баһыйтарбыта.Үһүс эргииргэ ССРС призера эстонец Эделаны очконан хоппута. Онтон Иран биир аатырар бөҕөһүн Бехиштианы 5:0 ахсаанынан хоппута, онон үһүс бириистээх миэстэҕэ тиксибитэ. Бу күрэхтэһии кэнниттэн Алексей Ермолаевы дойду сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар киллэрбиттэрэ. Ол кэннэ Венгрияҕа баран тустан бастаабыта.
1967 сыллаахха ахсынньыга Якутскай, Караганда, Алма-ата, Чита куораттар тустууктара кыттыылаах Якутскай куорат аһаҕас түһүлгэтигэр финалга Николай Захаровы кыайан чемпионнаабыта.
Киһи спортивнай дьылҕатыгар тренердэр алҕастара улахан охсуулаах буолара саарбаҕа суох. 1967 сыллаахха Россия Норуоттарын Спартакиадатыгар Алексей Ермолаевы, Альберт Захаровы күөгэйэр күннэригэр сырыттахтарына туоратан, эдэркээн оскуоланы эрэ бүтэрбит Володя Андросовы илдьибиттэр. Володя оччолорго опыта суох киһи иккитэ эрэ тустубута. Мантан бу икки тустууктар тустууттан улам тэйэн барбыттара. Алексей тус олоҕор табыллыбатаҕа. Оҕолордоох, икки кыыстаах, биир уоллаах, ол оҕолортон сиэннэр баар буолуохтаахтар. Эдэр эрдэхтэринэ олохторун тустууга анаабыт уолаттар тустан бүтэн баран, идэтэ суох буолан түптээн үлэ булбакка, олох эриирин-мускуурун кыайан тулуйбакка арыгыга убаммыттара, онтон устунан арыгыһыт буолбуттара элбэх. Тустуук оҕо сааһыттан албан аакка, суон сурахха уонна дьон кинини өрө тутарыгар үөрэнэн хаалар. Кэнникинэн тустууга сыһыана суох атаһа-доҕоро элбээн барар, күн аайы бырааһынньык курдук буолан барар, бу маны барытын туоруурга таптыыр дьиэ-кэргэнин, эрэллээх доҕотторун күүс-көмө, тирэх буолаллар. Уонна кыһалҕаны билбэт гына хоп курдук хамнастаах үлэлээх буолуохха наада. Алексей кэлин иһэр буолбутугар арыгыһыт дьаралыгын ыйаан баран тустаах тэрилтэлэрин салайааччылара кини дьылҕатыгар кыһаллыбатахтара. Кэргэниттэн арахсан, квартиратын кэргэнигэр хаалларан баран, куоракка Горькай уулуссаҕа малосемейкаҕа биир хоско олорбута. Куорат Бочуоттаах олохтооҕо буолан, эдьиийэ Сусанна Николаевна күүскэ туруорсан биэрбиттэрэ. Төһө да соҕотоҕун олордор дьиэтигэр мээнэ дьону мунньубакка, сүрдээх ыраастык туттан олорбута. Биир сарсыарда дьиэтин таһыгар үһүө буолан кэпсэтэ турдахтарына итирик суоппардаах инкассатор массыына түҥнэри көтөн Алексей тута өлбүтэ, биир киһилэрэ атаҕын тоһуппут, үһүс киһилэрэ тэйиччи турар буолан массыына таарыйбатах.
Алексей Николаевич баара буоллар быйыл ахсынньы 19 күнүгэр 85 сааһын туолуо этэ. Быйыл тустуу тэриллибитэ 70 сылынан кини аатын умнууга хаалларбакка, кини тустууга элбэх көлөһүнүн тоҕон ситиспит ситиһиитин, саха тустуута сайдарыгар үтүөтүн учуоттаан, кэлиҥҥи көлүөнэ ыччаттарга өйдөтөн-санатан чиэстиэххэ уонна үйэтитиэххэ диэн эрэл санааттан суруйдум. Материал эдьиийэ Сусанна Николаевна Семенова архивыттан туһанылынна.
Семен Макаров — Дмитрий Коркин иитиллээччитэ, көҥүл тустууга уолаттарга ССРС чемпиона, аан дойду күрэхтэһиитин боруонса призера, Сэбиэскэй Сойуус успуордун маастара, Чурапчы улууһун, Чакыр нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо
Бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ