Чурапчыга И.М. Павлов аатынан Бойобуой Албан аат түмэлэ тэриллиэҕиттэн, Аҕа дойду сэриитин кыттыылаахтарын хорсун суолларын сырдатар, Ийэ дойдуну көмүскээн араас кэмнэрдээҕи бойобуой дьайыыларга кыттыбыт биир дойдулаахтарбыт тустарынан кэпсиир экскурсиялар, бэсиэдэлэр , көрсүһүүлэр тиһигин быспакка ыытыллаллар.Ону тэҥэ көрдүүр-чинчийэр этэрээттэр булбут матырыйааллара, экспонаттара экспозиция быһыытынан тураллар. Улуу Кыайыы 80 сылынан “Албан ааттара өлбөөдүйбэт” диэн Чурапчы улууһун нэһилиэктэрин биир дойдулаахтарын хорсун бойобуой суолларын үйэтитэр быыстапкалар кулун тутар ыйтан, хас биирдии нэһилиэккэ 10 күн ананан, тураллар. Быыстапканы бастакынан Алаҕар нэһилиэгэ саҕалаабыта.
Бэс ыйын 3 күнүгэр Албан аат түмэлигэр Сылаҥ нэһилиэгэ Аҕа дойду дойду сэриитигэр кыттыбыт биир дойдулаахтарыгар анаммыт улахан быыстапкатын аһыллыыта буолла. Сылаҥ нэһилиэгиттэн улуус Сэбиэтин депутата Василий Платонов, улуус бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Матрена Матвеева , салайар – партийнай үлэ бэтэрээнэ Семен Никитин, түмэл салайааччыта Михаил Дьячковскай тыл эттилэр. Олохтоох библиотека сэбиэдиссэйэ Анастасия Аммосова Сылаҥ нэһилиэгин баай историятын сырдатар, олоҕун сэһэргиир норуот маастардара, уран иистэнньэҥнэр тикпит улахан панноттан кэпсээнин саҕалаата. Сылаҥ, Аччаҕар нэһилиэктэриттэн барыта 248 киһи сэриигэ ыҥырыллыбыт , 29 киһи үлэ фронугар сылдьыбыт, кинилэртэн 107 киһи дойдуларыгар эргиллибэтэх. Элбэх хорсун саллаат бойобуой уордьаннарынан, мэтээллэринэн наҕараадаламмыт. Бастакы истиэндэҕэ кинилэр хаартыскалара , хастыы да оҕолорун уоттаах сэриигэ атаарбыт ийэлэр сырдык мөссүөннэрэ киллэриллэн үйэтитиллибит.
Сылаҥ нэһилиэгиттэн алта буойун Берлиҥҥэ тиийэ сэриилэспитэ. Кинилэр сырдык ааттарын үйэтитэн, Берлиҥҥэ рейхстаг аттыгар турар саха саллааттарын уруһуйдаан, нэһилиэк 9 үлэ бэтэрээнэ кыбытык технологиятынан панно тикпиттэрэ. Бу панно “ 9 дней до Победы” өрөспүүбүлүкэтээҕи волонтердар хамсааһыннарыгар кыттан дипломунан наҕараадаламмыта. Бу туһунан сиһилии Клара Васильевна Макарова сырдатта. Түөйэттэн төрүттээх Ленинград блокадатын кыттыылааҕа Анастасия Тихоновна Старостина туһунан Альбина Черных, буойун-поэт , учуутал Виктор Ильич Башарин туһунан кыыһа Вера Башарина кэпсээтилэр, быыстапкаҕа турбут тус малларын көрдөрдүлэр. Аҕа дойду сэриитин кыттыыллааҕа, “Хорсунун иһин “ мэтээллээх сэрииттэн эргиллибит Макаров Алексей Трофимович уруһуйдаабыт Сталин уонна Эҥсии Уус мэтириэттэрэ уонна Сылаҥ нэһилиэгэ Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыытын историятын сырдатар кинигэлэр быыстапкаҕа турбуттара кэлбит дьон болҕомтотун тарта.Бу үтүө тэрээһин күн Семен Иванович Никитин “Дойдум туһугар, партиям иннигэр” кинигэтин Албан аат түмэлигэр, Сылаҥ библиотекатыгар бэлэхтээтэ.
Наталья Захарова.