Хирург үлэтэ медицинэҕэ суһал дьайыыны эрэйэр саамай экстремальнай идэ. Эт-сиин уонна өй-санаа ноҕоруускатын эрэйэр үлэҕэ киһи эрэ барыта ылсыбат. Хирурдар хамнастара да Россияҕа олус үрдүгэ суох: үгүс судаарыстыбаннай балыыһаларга бүддьүөт ыстаапката эрэ көрүллэр. Кэмиэрчэскэй медицинскэй кииннэргэ да үрдүк гонорары пластическай хирургия быраастара эрэ ылаллар.
Хирург ыарахан идэҕэ киирсэрин устудьуон өссө үөрэнэ сылдьан билэр, ол иһин үгүстэр медицинэ арыый чэпчэки салаатыгар көһөллөр. Холобур, 35 киһилээх куурустан 1-2 эрэ устудьуон хирургия ординатуратыгар барар. Эдэр киһи аҥардас хааны көрөртөн куттанар буоллаҕына, кини үчүгэй быраас буолуо суоҕа. Оттон сорохтор: «Туохха барытыгар үөрэниэххэ сөп – баҕа санаа, дьаныар уонна туруоруммут соругу толорорго дьулуһуу баар буолуохтаах, оччотугар уолуһуйбат буолуу бэйэтэ бириэмэтигэр кэлиэҕэ», — дииллэр. Туох да диэбит иһин, хирурдар балыыһа ахсын наадалар.
Мин 2010 сыллаахха үөрэхпин бүтэрэн, министиэристибэ анааһынынан бэйэм идэбинэн миэстэ көстүбэккэ, маҥнай терапевт бырааһынан үлэлии, төрөөбүт Чурапчым улууһугар кэлбитим. Онно улуус кылаабынай бырааһа Александр Иннокентьевич Коркин ыҥыран: “Вячеслав Егорович үлэлээн бүтэн баран эрэр онон биир хирург миэстэтэ таҕыста. Билигин хирургия отделениетыгар тиий, сэбиэдиссэй Василий Андреевич Гоголевы көрүс, кинини кытары кэпсэт уонна оттон табылыннаҕына сарсыҥҥыттан хирургия ординатуратын үлэтин кытары билсибитинэн барыаҥ”, — диэтэ. Испэр кыра долгуйуу, ол эрэн быыһыгар үөрүү баара, ол кэмҥэ хирург буолуохпун сүрдээҕин баҕарарым. Таас балыыһаҕа тиийэн, иккис этээскэ тахсан ординаторскай хоһун аанын арыйбыппар, Василий Андреевич олорор эбит. Ол иннинэ “үрдүкү категориялаах, биллиилээх хирург баар” диэн истэн билэр этим. Киирээт: “Андрей Егорович Захаров диэммин, эһиэхэ интерынан ананан кэллим,” – диэбиппэр тута “эс” дии түстэ, онтон толкуйдаата быһыылаах: “Ээ, арба, Вячеславпыт баран эрэр этэ, ол кини оннугар оччоҕо ыыттахтара буолуо”, — диэтэ. Сарсыҥҥыттан үлэлиирбин биллэрэн, отделение иһин кэрийэ сылдьан көрдөрдө, сиэстэрэлэри кытары билиһиннэрдэ. Инньэ гынан атырдьах ыйын 1 күнүттэн үлэбин саҕалыахтаах киһи, от ыйын бүтүүтэ “билсэ таарыйа” диэн үлэбин эрдэлээн саҕалаабытым.
Оччолорго компьютерынан толоруу диэн өссө киирэ илигэ, илиинэн суруйуу буолара. Аны буочарым мөлтөх, ол да үрдүнэн сүрдээҕин суруксуттуу сатыыбын. Маҥнай ыарыһахтары кэрийэн көрөрбүт, оччолорго эдэр уолаттар Василий Саввич Попов, Николай Сергеевич Сивцев үлэлии сылдьаллара. Бастаан утаа, дневник үлэтин түргэнник суруйан бүтэрэрим уонна саҥа үлэлии кэлбит киһи быһыытынан ону-маны кэпсэтиэхпин толлор да курдук быһыылааҕым. Ол да иһин буолуо, сиэстэрэлэр хосторугар, үлэбин эрдэ бүтэрбит киһи сиэринэн чэй иһэн бараммын, тэлэбиисэр көрө олордум. Арай аан таһынан Василий Андреевич операционнай саала диэки ааһар, онтон эпэрээссийэлээн бүтээт, төттөрү ааһан иһэн көрдөҕүнэ эмиэ олорор буолабын. Нөҥүө күн планерка буолбутугар туран эттэ: “Бу саҥа уолбут хайдах эрэ сүрэҕэ суох баҕайы быһыылаах, көрдөхпүнэ наар тэлэбиисэр иннигэр олорор буолар”. Онуоха мин: “Эс, үлэбин бүтэрбитим”, — диибин. Ону кини: “Андрей эн өйдөө, хирургияҕа үлэ хаһан даҕаны бүппэт, син биир үлэ баар”, — диэн быһаарбыттааҕа. Инньэ гынан хара сарсыардаттан киэһэ хойукка диэри ыарыһахтары көрөн, сурук үлэтин толорон, “Суһал көмө” үлэһиттэригэр көмөлөһөн үлэлиир буолбутум. Бастакы билсиһиибит күннэрэ ити курдук аастылар.
Оччолорго миигин эдэр диэннэр дьуһуурустубаҕа өссө туруорбат этилэрэ, көннөрү көрөөччү эрэ быһыытынан сылдьарым. Оттон иккис нэдиэлэбэр үлэлии сылдьан киэһэ дьиэлээри сырыттахпытына, муҥура ыалдьыбыт оҕону киллэрдилэр. “Чэ, Андрей Егорович, киирдибит”, — диэн буолла. “Ханна?” – диибин. “Эпэрээссийэҕэ, хирург буолан баран барытын сатыыр буолуохтааххын, мин барытын көрдөрөн биэриэм”, — диир.
Суунан-тараанан киирдибит, аттыбар туран эрэ: “Чэ, оҥор. Хайдах оҥоһулларын билэҕин”, — диэтэ. Һуу, мин сирэйбэр-харахпар уу-хаар бөҕө түстэ. Маҥнай долгуйуу бөҕө буоллахпыт. Оҥоро турар бириэмэбэр кини аттыбар туран барытын кэпсиир, быһаарар, инньэ гынан хайдах эрэ эрэх-турах туран эпэрээссийэлээтим. Муҥурдаахпытын оҥорон түмүктээт: “Һуу, хата табылынна”, — диэтим. Ону кини: “Суох, инньэ диэмэ Андрей, үтүөрэн таҕыстаҕына биирдэ үчүгэйдик табылынна диэр”, — диэн сүбэлээтэ. Хата этэҥҥэ кыыспыт үтүөрэн, онус күнүгэр балыыһаттан тахсан барда.
Ол сылдьан сиэстэрэлэргэ “эдэр уол үчүгэй эбит, тигиитэ эҥин аккуратнай” диэн сэмээр сылдьан хайгыыр эбит. Ону оттон кэлин истэр буоллаҕым… Инньэ гынан интернатурам аҥарын Чурапчыга барбытым. Сылым аҥарын куоракка тиийэн ааһарбар номнуо уопуттаах киһи тиийбитим. Үлэлээбит кэмим иһигэр бэйэм 20-чэ муҥурдааҕы оҥорбут этим, ону таһынан ассистеннаабытым эҥин элбэх буоллаҕа. Оччолорго уолаттар сүрдээҕин оҥороллор этэ, онно барытыгар Василий Андреевич ыҥыран олус үчүгэйдик быһаарар, көрдөрөр, туох баар уопутун кытары үллэстэр этэ. Куоракка тиийбиппэр: “Хантан кэллиҥ?” – диэн ыйыталлар. Чурапчыттан сылдьарбын билэннэр, тугу даҕаны ыйыта барбакка: “Бэйэҥ бараҥҥын оҥор”, — эрэ дииллэрэ.
Интернатурабыт салайааччыта Николай Михайлович Гоголев диэн Василий Андреевич улахан табаарыһа: “Оок, Василий Андреевич уолаттара куруук үчүгэй буолааччылар”, — диирэ. Оччолорго рефераппын барытын толору сурунан тиийбитим, ону атыттарга: “Көрүҥ эрэ, бу тыа уолаттара барытын сурунан кэлбиттэр оттон эһиги буоллаҕына хас эмэ ыйы быһа тугу да суруйбаккыт”, — диэн атын интердэри мөҕөр этэ. Чурапчылар оскуолалара олох үчүгэй диэн мэлдьи хайгыыр буолара.
Кини туох баар эпэрээссийэлэргэ көмөлөһөр этэ, батыһыннара барытын сылдьан көрдөрөрө, чуолкайдык, хайдах баарынан оҥортороро. Кэлин улуустааҕы Григорий Никонович Алексеев аатынан хирургия отделениетыгар төрдүө буолан үлэлээбиппит: сэбиэдиссэй Василий Саввич Попов, Илья Владимирович Оконешников хирург, Ион Анатольевич Михайлов хирург-эндоскопист, Алексей Александрович Леонтьев трамватолог уонна бэйэм хирург-онколог буолабын. Ити курдук олус үчүгэйдик үлэлээн ааспыппыт.
Василий Андреевич киһи быһыытанан сүрдээх элэккэй, кэпсэтинньэҥ, барыларыгар “хампаанньа дууһата” этэ. Аны үлэтин таһынан оччотооҕуга улуус Мунньаҕын дьокутаатынан үлэлиирэ. Ол да иһин буолуо, ис-тас бэлиитикэ өттүгэр олус үчүгэйдик быһаарсара. Кэнники бэйэм эмиэ нэһилиэк дьокутаатынан талыллыбытым кэнниттэн сарсыарда эрдэ кэлэммит үлэбититтэн быыс булан элбэҕи кэпсэтэр этибит. Улуус олоҕун наһаа сэргээччи. Итини таһынан айылҕа киһитэ этэ буоллаҕа, үгүстүк булка сылдьара, бириэмэлэннибит эрэ биир киһини дьуһуурустубаҕа хаалларан баран түмсэммит бултуу барааччыбыт, чугас алаастарынан кустаан, туртастаан кэлээччибит. Онно барытыгар тэҥҥэ сылдьар этэ. Онно кини, эдэр уолаттары кытары сылдьан буолуо: “Эдэрдэри кытары сылдьан бэйэм олох эдэр курдукпун, хаһан даҕаны кырдьыам суоҕа”, — диэн этээччи. Бэйэтэ маннааҕы үлэтиттэн уоппуска ылла эрэ, атын оройуоннарга контрагынан үлэлии барар этэ. Уоппускаҕа да бардаҕына уһуннук сынньаммат этэ, атын улуустарга тиийэн мэлдьи көмөлөһөрө. Холобура, Тааттаҕа, Хаандыгаҕа сылдьыбытын билэбит. Кини уопуттаах хирург буоларын быһыытынан наар ыҥырыыга сылдьааччы.
Билигин кини суох буолбутун да кэнниттэн, кини “туйаҕын хатарааччылар” эмиэ кинини үтүктэн, кини сырдык аатын санаан, мэлдьи истиҥ эрэ тылларынан ахтабыт, кини уопутун тарҕатаары бара-кэлэ үлэлиибит, атын улуустарга эмиэ сылдьыталыыбыт.
Василий Андреевич Гоголев үтүө санаалаах хирург этэ. Ол да иһин буолуо, Чурапчы хирура ханна эмэ тиийдэҕинэ, бастаан Василий Андреевиһы саныыллар. Ол курдук үтүө киһи аата үйэлэр тухары умнуллубат дииллэринии, кини доруобуйа харыстабылын сайдыытыгар сүппэт суолу-ииһи хаалларда.
Андрей Захаров, СӨ өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа иһинэн үлэлиир мобильнай биригээдэ онколог-бырааһа
Бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ