Сталинград! Бу тыл 82 сыл анараа өттүгэр өстөөххө сүллэр этиҥ буолан ньирийбитэ. Кыһыл Аармыйа кыргыһыы кэнниттэн өстөөҕү кыайбыта.
1942 сыллаахха Саха сириттэн 21449 киһи фроҥҥа ыҥырыллыбытын Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии устуоруйатын чинчийээччилэр бигэргэтэллэр. Балартан сүүһүнэн ааҕыллар сахалар Сталинград оборуонатыгар кыргыспыттар. Сибиир хорсун уолаттарыттан сүүмэрдэммит аналлаах дивизия тэриллибитин туһунан устуоруйа докумуоннарыгар ахтыллар (Д. Избеков “Якутяне в боях за Родину”, Якутск 1966; “Вклад народов Якутии в дело победы (1941-1945)”, том 1, составитель кандидат исторических наук Д.Д. Петров, Якутск, 1968).
Сталинград көмүскэлигэр албан аатырбыт 932-с стрелковай полк састаабыгар сүүһүнэн сахалар, ол иһигэр Чурапчы оройуонуттан уонунан ааҕыллар буойуннар кыргыспыттар. 1942 сыллаахха күһүөрү Дон өрүһүнэн Үөһээ Бузиновка туһаайыытынан полк өстөөхтүүн күөн көрсүбүт.
“Биһиги аҕабыт – Дмитрий Петрович Слепцов бэрт өр кэм устатыгар ханна тиийэн кыргыспытын билбэккэ сылдьыбыппыт. Онтон устуоруйа билимин хандьыдаата Д.Д. Петров кинигэтиттэн Сталинградка өлбүтүн туһунан аахпыппыт. Ол да буоллар күн бүгүҥҥэ диэри хаай дэриэбинэҕэ дуу, куоракка дуу өлбүтүн билбэппит”, — диэн 70-с сыллар саҕаланыыларыгар Чурапчы сэлиэнньэтин олохтооҕо, буойун төрөппүт кыыһа Н.Д. Слепцова ахтыытыттан.
Буойун Д.П. Слепцов бойобуой суола – Поворино – Сталинград туһаайыыта. Манан аатырбыт 932-с стрелковай полк алтынньы 2-с аҥарыгар диэри 1942 сыллаахха кыргыспыт. Бу хааннаах хапсыһыыга дьоруойдуу охсуспуттарын иһин “Сталинград оборуонатын иһин” мэтээлинэн наҕараадаламмыттар. Аҥардас Чурапчы оройуонуттан 22 буойун аата суруллубут. Балар ортолоругар кимнээх баалларын устуоруйа билимин хандьыдаата Д.Д. Петров кинигэтиттэн билиэххитин сөп.
Хорсуттар өлүүлэринэн тыыннарын толук уурбуттар бу бааллар: Барашков Федор Павлович, Протодьяконов Гаврил Васильевич, Слепцов Михаил Игнатьевич, Сыромятников Дмитрий Петрович (бары урукку Бахсы уонна Алаҕар нэһилиэгиттэн), Кириллин Михаил Михайлович (Хоптоҕо), Макаров Илья Николаевич (Чакыр) уо.д.а.
Бу кимэн киириигэ бааһырбыттар: Барашков Дмитрий Петрович (Бахсы), Владимиров Егор Данилович, Старостин Федор Федорович (Одьулуун), Макаров Дмитрий Макарович (Сылаҥ), Макаров Трофим Николаевич, Ядрихинскай Константин Григорьевич (Чурапчы сэлиэнньэтэ), Осипов Сергей Егорович, Петров Василий Константинович (Хадаар), Платонов Владимир Саввич (Хоптоҕо), Платонов Никита Гаврильевич (Болтоҥо), Попов Леонтий Павлович (Мугудай), Сергеев Николай Антонович (Соловьев) уо.д.а.
Оройуон нэһилиэктэригэр сылдьан ыйыталастахха, буойуннар ааттара-суоллара устуоруйа докумуоннарыгар сыыһа-халты суруллубутун айма-билэ дьонноро күн бүгүнүгэр диэри чуолкайдыыллар. Үгүстэн аҕыйах холобур: 932-с стрелковай полк саллаата Барашков Прокопий Спиридонович (Бахсы) 1942 сыл алтынньы 24 күнүгэр өлбүтүн туһунан Д. Петров кинигэтигэр ахтыллар. Дьиҥэ, Прокопий Спиридонович төрөөбүт нэһилиэгэр олорбут, үлэлээбит киһинэн буолар. Догдонов Михаил Петрович (Болтоҥо) докумуоҥҥа аата “Максим” дэммит.
Аатырбыт 932-с стрелковай полк састаабыгар үгүс сахалар ортолоругар Чурапчы уолаттара сулууспалаабыттарын билиҥҥи ыччакка сиһилии кэпсиир сыалтан, “Сталинград оборуонатын иһин” мэтээллээх буойуттар – тыыннаах сылдьан суруйбут ахтыыларын, оттон өлбүттэр докумуоннарын, фронтан ыыппыт суруктарын булан кинилэр ааттарын үйэтитэр инниттэн аныгылыы олох сиэринэн биидьийэ роликтары, документалдьнай киинэлэри итиэннэ оҥоһуу интеллект көмөтүнэн “Кинилэр Сталинграды көмүскээбиттэрэ” диэн тиэмэлээн матырыйааллары хомуйан таҥыахха сөп этэ.
Түмүктээн эттэххэ, Сталинграды өстөөхтөн дьоруойдуу көмүскээбиттэр бойобуой суоллара уонна албан ааттара хаһан да умнуллуон сатаммат!
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ