Отут сыл анараа өттүгэр, Чеченскэй хампаанньа иккис сылыгар, атырдьах ыйын 22 күнүгэр, тоһуурга түбэһэн суорума суолламмыт Ноговицын Роман Юрьевич аатыгар иккис наҕараада кэлбитин кини бойобуой доҕотторо Гаврил Владимиров, Иннокентий Варламов кэриэстээн тураннар Рома бииргэ төрөөбүт балтытыгар Александра Юрьевнаҕа туттардылар.
Рома ойор-тэбэр оҕо сааһа Хоптоҕо нэһилиэгэр ааспыта. Ол кэнниттэн Чурапчы орто оскуолатын бүтэрэн, 1995 сыл сайыныгар, бэс ыйын 13 күнүгэр аармыйаҕа ыҥырыллыбыта.
“Кэлбитим – уолум суох, муоста дэлби тэпсиллибит. Таһырдьа сылдьар оҕолорго этэн барбыттарын миэхэ киэһэ тиэрдибиттэрэ. Муостабын билбэккэ сотон кэбиспитим. Сотуо суохтаах буоллаҕым…” – диэн Рома, Күн Күбэй Ийэтэ Евдокия Петровна Ноговицына күн бүгүнүгэр диэри, уола аармыйаҕа барарыгар көрсүбэккэ хаалбытын, кэлэннэр илдьэ баран хаалбыттарын улаханнык харааста, аһыйа саныыр.
Дьонум, бары улахан дорообото тутуҥ!
Бу уолгут Рома суруйан эрэбин. Миигин сүтэрдэххит буолуо. Бу ыраах Ростовтан суруйабын. Бүгүн 16 июнь, бу быыбардаан киирдим уонна бүгүн оруобуна 1 сылым туолла. Барыта үчүгэй, сылдьыы үчүгэй. Маама, олох айманыма, миэхэ проблема суох. Бу хаартыскабын ыытабын. Чэ, покаларын. Ромка.
16.06.96 с.
Тиһэх суругар итинник этиллэр. Кинини кытары бииргэ сулууспалаабыт Кавказ сэриитин бэтэрээнэ Гаврил Гаврилович маннык ахтар: “13 чыыһылаҕа бэстилиэнэй улахан сэрии буолла диэн буолбута, саллаат бөҕө суорума суолланан… Онтон сэрии бүттэ, эйэ сөбүлэҥин түһэристилэр диэн эппиттэрэ. Ол кэмҥэ оруобуна батальоммут уута-хаара суох олорон, арыый чуумпурда тиийэн уу аҕалыахха диэн санааттан, Ромалаах арыаллааччынан айаннаабыттара. Бу күн Чечня 1-кы хампаанньатын дьиҥнээхтии бүтэһик сэриитэ буолан хаалар. Онно өлбүт уолаттарбытын мэлдьи өйдүү-саныы сылдьабыт, сылдьыахпыт даҕаны. Алта сыллааҕыта, улууспутугар уопсастыбаннай түмсүүбүт баар буолан, бары кыттыһаммыт, түөлбэ олохтоохторун, салалтабыт утары бараннар искибиэр тутуллубута. Сылын аайы онно тиийэн ааһар буоллубут, кэнэҕэски ыччаттарга өйдөбүл буолан туруо дии саныыбыт ”.
Атырдьах ыйын 22 күнүн сарсыардата… Рома бойобуой сорудаҕын толоро баран иһэн Ганятынаан көннөрү дорооболоһон ааспыт… Икки доҕордуулар тиһэх көрсүһүүлэрэ буоларын хайалара эмит сэрэйбитэ буолуо дуо?!
Бу тиийэн эдэркээн Рома доҕотторунаан сорудахтарын толорон кэлэн иһэн, баазаларыгар тиийэллэрэ 1 биэрэстэ эрэ хаалбытын кэннэ, чечен снайперыгар түбэһэн сырдык тыыннара быстыбыта… Бэттэх баар уолаттар блокпостан бу хартыынаны илэ харахтарынан көрбүттэрэ…
Рома өлүгүн атырдьах ыйын 30 күнүгэр, сүүрэн-көтөн улааппыт дьиэтигэр аҕалбыттара. Ийэ үөрэрэ диэн, оҕотун көмүс уҥуоҕун чугас доҕоро, биир дойдулааҕа Ганя Владимиров көрөн-харайан, бүөбэйдээн аҕалбыта буолар.
Оттон бу бүгүн, олунньу 23 күнүгэр бойобуой доҕотторо Гаврил Владимиров, Иннокентий Варламов, Рома бииргэ төрөөбүт балтыта Александра Макароваҕа убайыгар кэлбит иккис наҕараадатын аҕалан туттардылар, уолларын ахтан-санаан аастылар.
“Уолбутун наар саныыбыт, өйдүүбүт, умнубаппыт. Кини аатын үйэтитэн уулусса ааттаммытыгар, искибиэр оҥоһуллуутугар барытыгар түөлбэ олохтоохторугар, ТОС салайааччыта Федора Седалищеваҕа, Татьяна Васильевнаҕа, Рома бииргэ төрөөбүт балтытыгар Александра Юрьевнаҕа, нэһилиэкпит, улууспут дьаһалататыгар түмсүүбүт аатыттан улаханнык махтанабыт.
Биэс сыл анараа өттүтүгэр от ыйын 1 күнүгэр, Рома сулууспалаабыт чааһын үбүлүөйүнэй бастакы мэтээлэ посмертно кэлбитин, ийэтигэр туттарбыттаахпыт онтон бу бүгүн иккис мэтээлин аҕалан туттардыбыт”, — диэн саппааска сылдьар старшай прапорщик, бойобуой дьайыы бэтэрээнэ Иннокентий Варламов санаатын тиэрдэр.
Доҕорбут Оруомуска кэриэһигэр…
Кавказ сэриитин бэтэрээннэрэ Гаврил Владимиров, Иннокентий Варламов, Петр Кривошапкин, Мирон Игнатьев уонна улуус бойобуой дьайыы бэтэрээннэрин ааттарыттан
Самаан сайын үгэнэ, от ыйын уот куйааһа,
“Ол эрэн Эн итиигинэн, биһигини куттаама.” –
Кыраадыс үрдүк таһымын, оннооҕор буолуоҕу билбиппит,
Тоҕо диэтэр биһиги, Саха сириттэн буолабыт.
Уруулбун эрийэ тутаммын, томтору өрө дабайан,
Арҕаа бас кытылын эмиэ, бүгүн кыйа көтөбүн,
Ыал олбуорун үрдүгэр, күөх араамка иһигэр
“Доҕорбут Оруомуска Наҕабыыһын” уулуссата суруллубут.
Үөлэннээҕим Оруомуска, биһиги Чурапчы уолаттара,
Сойуус уһуйааныттан саҕалаан, кэрэҕэ, ырааска талаһа,
Сөбүлээн кинигэ ааҕарбыт, таанка, сөмөлүөт уруһуйдуурбут.
Үөрэҕи-билиини батыһа, элбэҕи да саныырбыт.
Барыта кэрэни этэрэ, эйэни уруйдаан туойара,
Олимпиада эһэтэ, кый быраахха көппүтэ,
Ол эрэн ким да билбэтэҕэ, өйүгэр тохтотон көрбөтөҕө,
Бу кэмҥэ үүнэн иһэр, саллаат уолаттар мөссүөннэрин.
Ити сыл төрүүллэр, хойут кинилэри ыыталлар,
Үрдүк хайалаах кыраайга, уот сэрии оҥойор айаҕар,
Онно кинилэри көрсөллөр, онно кинилэр өлөллөр,
Онно сураҕа суох сүтэллэр, тыһыынчанан сырдык дууһалар.
Сыыһа, алҕас быһыыттан, буулдьа аһа буолбуттар,
Саһан, куттанан сыппакка, көнөтүнэн барбыттар,
Аһыы харах уулара, ким эрэ бүтэһик эрэлэ,
Дэриэбинэ уулуссатын, күөх суругар киирбиттэрэ.
Бириэмэ ыарыыны аһарбат, сөбүлэҥэр эрэ киллэрэр,
Ааһан, араҕан биэрбэт, санаа кулута оҥорор:
“Күннэр-дьыллар ааһаллар, саас бэйэтин ылынар:
Онтон доҕорбут Оруомуска, сылын аайы эдэркээн”.
Саарбаҕа суох эрэниэҕиҥ, кэмэ сотору кэлиэҕэ,
90-нус ыар сыллар, дьапталҕан хааннаах кэрчиктэрэ,
Устуоруйаны ааҕар кинигэ, халыҥ илииһэ буолуохтара!
Олбуорга ыйаммыт күөх суруктар – көлүөнэ өйдөбүлэ дэниэхтэрэ!
Биһиэхэ кинилэр “хаһыытыыллар”, утары сирэйгэ этэллэр:
“Олоҕу дьоһуннук олоруҥ! Чэпчэкини батыһымаҥ!”
Оруомуска ыар дьылҕата, орой-мэник оҕо сааспыт,
Ол түгэнтэн ылата, ааспыт олох туоһута.
Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ, бойобуой дьайыы бэтэрээннэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, гвардия сержана. Хаартыска ааптар тус архыыбыттан