Үтүөҕэ-кэрэҕэ талаһарга, билии ылан куорсун анньынарга олох аартыгын ыйан биэрээччи оскуола буолар. Бүгүн оскуола коллектива оҕо кыаҕын, дьоҕурун уратытын сайыннаран, онно уһуйан үөрэтиини проблема ылынан үлэлиир. Оскуола коллектива айымньылаахтык үлэлээбит ветеран учууталларынан, үөрэппит выпускниктарынан, үлэлээбит чулуу педагогтарынан холобур туттар, кинилэр опыттарын күннээҕи олоххо туһанар. Кэлиҥҥи сылларга Амма орто оскуолатын оҕону иитэр-үөрэтэр үлэтигэр араас саҥа уларыйыылар киирдилэр.
Үөрэнээччилэр сыллата предметнэй олмипиадаларга ситиһиилээхтик кытталлар. Оскуола иһинэн үөрэнээччилэр уонна учууталлар научнай обществолара тэриллэн үлэлиир. Ситимнээх үлэ түмүгэр оҕолор араас хайысхалаах чинчийиилэри ыытан улуустааҕы, регионнааҕы, республикатааҕы «Инникигэ хардыы» научнай конференцияҕа, ааҕыыларга ситиһиилээхтик кытталлар.
Оҕо дьоҕурун, талаанын сайыннарыыга, кэрэ эйгэтигэр уһуйууга эбии үөрэхтээһин үлэтэ кэккэ ситиһиилээх. Ол курдук иискэ, уруһуйга, уһаныыга, ас астыырга үөрэнэр усулуобуйалара тэрилиннэ, элбэх куруһуок, спортивнай секция тэриллэн эмиэ ситимнээхтик үлэлиир.
Республика агропрофилированнай хайысхалаах оскуолаларын тиһигэр киирэн, үөрэхтээһиҥҥэ агрокомпоненнардаах программалар олоххо киирдилэр. Үөрэнээччилэрбитин теорияны практиканы кытта дьүөрэлээн үөрэтэбит, күһүн — саас производственнай практиканы ыытан, үлэҕэ сыһыаран, үлэ сатабылыгар уһуйабыт. Оҕо бэйэтэ талан ылбыт рабочай идэни ылбытын туоһулуур свидетельствоны аттестаты кытта тиһэх чуораан күн илиитигэр тутан, улахан олоххо тахсар.
Биһиги төрөппүттэрбит олус көхтөөхтөр, оскуола туох баар үлэтиттэн туора турбакка көмөлөһөн, өйөбүл буолаллар. Төрөппүтү оскуоланы кытта ыкса сибээстиир күүһүнэн төрөппүт комитета буолар. Оскуола үлэтэ салгыы сайдарыгар, кэҥииригэр, үөрэх хаачыстыбата, оҕо үөрэххэ тардыһар баҕата тупсарыгар, нэһилиэк үөрэххэ меценаттара дьаныһан үлэлииллэр. Сылын аайы үөрэх, спорт, общественнай олох бастыҥнарыгар стипендиялары аныыллар.
Саҥа үтүө сүүрээннэри күн бүгүн олоххо киллэрэ, айа-тута олорор педагогическай коллектив нэһилиэнньэ баҕатын-кыһалҕатын учуоттаан, аныгы түргэн тэтимнээх үйэҕэ үөрэх-билии салгыы сайдарын туһугар таһаарыылаахтык үлэлиир. Үөрэхпит кыһата нэһилиэк олоҕун килбэйэр киинэ буолан, сайдыы үрдэллэрин тэтимнээхтик дабайар, үтүөнү-сырдыгы тарҕатар.
Р.И.Константинов аатынан Амма орто оскуолатыгар уопсайа 56 үлэһит онтон учуутала 28, 2 эбии үөрэхтээһин педагогтара бааллар. Российскай Федерация үөрэҕириитин Бочуоттаах үлэһиттэрэ – 3, Саха республикатын үөрэҕириитин туйгуннара – 7, «Инники эрэл» бэлиэлээх — 3, Саха Республикатын тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна-1 киһи үлэлии сылдьаллар.
Учууталлар методическай холбоһуктарын салайааччыларынан Л.Н. Игнатьева (математическай), О.М. Борисова (гуманитарнай), Ядрихинская Н.В. (алын сүһүөх оскуола), А.А. Сарыглар (биолого-естественнай) үрдүк таһаарыылаахтык үлэлииллэр. Педколлектив сүрүн болҕомтотун аныгы олох ирдэбилигэр сөп түбэһиннэрэн оҕону киһи быһыытынан, өй – санаа, сиэр-майгы өттүнэн иитиигэ-үөрэтиигэ, үлэлиир дьоҕуру иҥэриигэ үлэлээн кэллэ. Оскуола үлэтэ-хамнаһа, кини ситиһиитэ үлэлиир кадртан быһаччы тутулуктаах, ол курдук бэйэлэрин үлэлэригэр бэриниилээх, дириҥ билиини биэрэр, саҥаттан–саҥаны киллэрэн үлэлиир, улууска, республикаҕа ыытыллар педагогическай ааҕыыларга, куонкурустарга, быыстапкаларга ситиһиилээхтик кыттар учууталлар: Кампеева А.С., Сазонова С.Р., Игнатьева Л.Н., Сивцева Н.В.,Луковцева А.И., Попова Л.П., Ядрихинская Н.В., Луковцев А.Д., Сарыглар А.А., Владимиров В.Н. буолаллар. Ол курдук үөрэтэр оҕолоро олимпиадаларга, научнай –практическай конференцияларга, быыстапкаларга, куонкурустарга улууска, республикаҕа кэккэ ситиһиилэрдээхтэр.
Оскуола иитэр-үөрэтэр үлэтин тиһигэр туhуламмыт сүрүн бырайыактарбытыгар уонна талааннаах, дьоҕурдаах оҕолору өйөөһүн үлэтигэр үлэ тиhигин быспакка былааннаахтык барар.
Быйылгы үөрэх дьылыгар 11 кылаас-комплекка 112 оҕо үөрэнэр. Үөрэх хаачыстыбата кэлиҥҥи үс сылга халбаҥнаабат, биир таһымнаах: 11 туйгуннук, 40 үчүгэйдик үөрэнэр оҕолоохпут. Оскуола үлэтин сыаналааһын сүнньүнэн билиҥҥи кэмҥэ 9, 11 кылаас оҕолорун түмүктүүр государственнай аттестацияларыгар көрдөрүүлэрэ буолар. Үөрэнээччилэр оскуоланы бүтэрэллэригэр биир кэлим экзаменнары туттарыыларын хаачыстыбата сылын аайы үрдээн иһэр.
Р.И.Константинов аатынан Амма орто оскуолата үбүлүөйүнэй сылын көрсө оскуола иһинэн өйтөн суруйуу курэхтэһиилэрэ, булчут ыыра маршрутунан уолаттар десаннара, «Эдэр балыксыт», «Эдэр сылгыһыт» улуустааҕы күрэхтэрэ, А.В. Чугунов аатынан илин эҥэрдээҕи эрэгийиэннэҕи научнай-практическай ааҕыы, учууталбыт Н.Н. Егоров 80 cааһынан улуустааҕы «Снежный барс» байыаннай-спортивнай оонньуу, алын сүһүөх кылаас үөрэнээччилэрэ улуустааҕы хоһоон ааҕыы күрэхтэһиитин тэрийэн ыыттыбыт.
Үөрэххэ үрдүк ситиһиилээх, талааннаах оҕолору өйөөhүҥҥэ сылын ахсын туттарыллар нэһилиэкпит ытык-мааны дьоно олохтообут граннара: СӨ үөрэҕириитин туйгуна М. П. Попова, үлэ бэтэрээнэ У. П. Юринская олохтообут Петр Гаврильевич Кожуров аатынан грант, РФ үөрэҕириитин туйгуна Д.М. Сидоров гранын Сидоровтар дьиэ кэргэттэрэ алын кылаас спорка, үөрэххэ ситиһиилээх, уопсастыбанньык оҕолорго, БМП командира, прапорщик, Кавказка бойобуой дьайыылар кыттыылаахтара Т.С. Максимов аатынан граны бииргэ үөрэммит оҕолоро, РФ үөрэҕириитин туйгуна Н.Н. Егоров аатынан граны ОБЖ (ОБЗР) предметигэр уһулуччу ситиһиилээх оҕоҕо, Педагогическай үлэ, тыыл бэтэрээнэ, А. Н. Поповаҕа дьоно олохтообут граннара, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, педагогическай үлэ бэтэрээнэ Н. С. Кугдарова оҕолоро олохтообут граннара, оскуолабыт учууталлара М.П. Захарова, И.Е. Саввин уонна Үлэ Дьоруойа Р. И. Константинов дьонноро олохтуур, үтүө ааттарын үйэтитэр граннара үөрэххэ, НПК-ларга ситиһиилэрин иһин бириэмийэлэрэ, “Саҥа олох” РИХ ГУ редакторынан үлэлээбит РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ «Гражданскай килбиэнин иһин” бэлиэ хаһаайына Г.Г. Попов гранын дьиэ кэргэнэ, Улуустааҕы үөрэх үлэһиттэрин идэлээх сойуустарын бириэмийэтэ уонна Н.Г.Михайлов бэрэссэдээтэллээх Пенсионердар сойуустарын грана туттарыллан кэллилэр.
Араас анал профессиональнай күрэхтэргэ: улуустааҕы «Эдэр педагог» куонкуруска историк учуутал В.Н. Владимиров, «Сыл бастын учуутала» куонкуруска «Земский учитель» программанан үлэлии кэлбит биология учуутала А.А. Сарыглар, «Бастыҥ кылаас салайааччыта» куонкуруска 8 кылаас салайааччыта А.А. Ильин ситиһиилээхтик кыттан, бары анал аат хаһаайыттара буолбуттара.
2004 сыллаахтан агро хайысханы тутуһан иитии – үөрэтии үлэтэ күүскэ барар, ол курдук химия, биология, физика, математика предметтэри таһынан животноводство, овощеводство, тыа хаһаайыстыбатын экономиката диэн чаастар тыырыллан ыытыллаллар. Ону тэҥэ оскуола подсобнай хаһаайыстыбалаах, үөр сылгылаахпыт уонна оҕуруот аһын араас көрүҥүн үүннэриинэн, ордук күүскэ хаппыыста, хортуоппуй олордуутунан дьарыктанар. Производствннай үөрэхтээһин маастара, агроном идэлээх Е.Е. Диодорова оҕуруот үлэтигэр үрдүк таһаарыылаахтык үлэлиир, салайар. Сайынын оҕолорго анаан «Араскы» үлэ – сынньалаҥ лааҕыра улэлиир. Оҕолор оҕуруокка үлэлииллэр, сынньалаҥнарыгар ырыаҕа — тойукка дьарыктаналлар. «Дьиэрэй» оҕо киинин салайааччытынан төрдүс сылын биир дойдулаахпыт Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, эстрада ырыаһыта Валентина Николаевна Романова – Чыскыырай ырыаҕа оҕолору дьарыктаата, төрөппүттэр, нэһилиэк олохтоохторун биһирэбиллэрин, махталларын ылла.
Ити курдук оскуола коллектива үбүлүөйдээх сылы көрсө дьоһуннаах үлэни –хамнаһы ыытабыт, үөрэнээччилэрбит сайдалларыгар төһүү күүс буолабыт.
О.М. Борисова — Р.И. Константинов аатынан оскуола музейын салайааччыта
Бэлэмнээтэ Сэмэн ЖЕНДРИНСКЭЙ