Чурапчы улууһугар Үрүҥ тунах ыһыахтар хаһыстан саҕаланалларый?

Улуу тунах ыһыахтара үүнэн тиийэн кэллилэр. Туох баар аар айылҕа, хамныыр харамай, киһилиин-сүөһүлүүн, оттуун-мастыын, күөллүүн-байҕаллыын күҥҥэ көҕүйэр, тапталга тардыһар улуу кэмэ саҕаланна.

Ыһыаҕы ыһыы – омукпут бу Орто дойдуга киһи буолан килбэйэн, саха буолан сандааран, олоҕун саҕалаабыт кэмиттэн тутуһан кэлбит түҥ былыргы итэҕэлин төрүтэ. Саха айылҕаны тыыннааҕымсытан өйдүүр уонна ылынар этэ. Кинини тулалыыр туох баар эйгэ бүттүүнэ тыыннаах иччилэрдээх, кинилэри хомотуо, кэлэтиэ суохтааххын. Кинилэри өрүүтүн ньамалыы, ааттаһа-көрдөһө, айах тута сылдьыахтааххын. Ол оннук сыһыантан иччилэр үөрэллэр, икки атахтаахха сылаанньыйан биэрэн, көрдөһүүтүн сиргэ-буорга кээспэттэр.

Үрдүк өндөл халлаан тоҕус хаттыгастарыгар, саха Үрдүк Айыылара суодуйан олороллор. Кинилэр үрдүлэринэн сир-халлаан туллубат тутааҕа Үрүҥ Аар Тойон, сөп буола-буола, үөһэттэн тулатын одуулаан ылар.

От-мас муҥутаан үүнэр, ситэ сатыыр, күн сыралҕаннаах уота буор сиргэ муҥутаан чугаһаан угуттаан тыгар кэмигэр саха омук  ыһыах ыһар. Саха ыһыаҕы ыһар төрүөтэ: төрүт үгэһи тутуһан, туох баар сиэри-туому толорон, Үрүҥ Аар Тойону, Үрдүк Айыылары уруйдаан-айхаллаан, биир-биир ааттаталаан, сыалаах алгыһынан, үрүҥ сөлөгөйүнэн, арыылаах көйөргө кымыһынан айах тутан амалыйар, үҥэн-сүктэн көрдөһөр. Ыһыах алгысчыта кими да күндүтүттэн-маанытыттан матарбат: сир-дойду, уу, от-мас, дьиэ сүөһүтүн иччилэрэ бары сүрдүк үөрэллэр, санаалара манньыйар.

“Чурапчы улууһа” МО баһылыга Степан Саргыдаев бигэргэппит графигынан:

  • Бэс ыйын 8 күнүгэр – Одьулуун нэһилиэгэр улуус таһымнаах ыһыах;
  • Бэс ыйын 8 күнүгэр – Хатылы нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 12 күнүгэр – Алаҕар нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 12 күнүгэр – Хаяхсыт нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 12 күнүгэр – Болугур нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 13 күнүгэр – Төлөй нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 13 күнүгэр – Сылаҥ нэһилиэгэр улуус таһымнаах ыһыах;
  • Бэс ыйын 14 күнүгэр – Кытаанах нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 14 күнүгэр – Мугудай нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 14-15 күннэригэр – Чурапчы улууһун ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 16 күнүгэр – Болтоҥо нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 18 күнүгэр – Хадаар нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 18 күнүгэр – Арыылаах нэһилиэгэр улуус таһымнаах ыһыах;
  • Бэс ыйын 23 күнүгэр – Хоптоҕо нэһилиэгэр улуус таһымнаах ыһыах;
  • Бэс ыйын 23 күнүгэр – Соловьев нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 23 күнүгэр – Чакыр нэһилиэгин ыһыаҕа;
  • Бэс ыйын 23 күнүгэр – Бахсы нэһилиэгин ыһыаҕа.

 

Сэмэн Жендринскэй