Кинини үлэ үүннэрбитэ (Үлэнэн дьолломмут Чурапчы)

Хайахсыт нэһилиэгин ытык кырдьаҕастара Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаакка хандьыдаат Акулина Гаврильевна Протасова туһунан, кыра эрдэхтэн үлэҕэ, көрсүө-сэмэй майгыга иитиллии эдэр киһи үүнэр-сайдар суолугар дьоһун акылаат буоларын туһунан ыччаттарга истиҥник-иһирэхтик сэһэргии олорбуттаахтара.

  • Ити биһиги Акулина Гаврильевнабыт ийэлээх аҕата удьуор үлэһиттэр”, — диэбитэ биирдэстэрэ. – Инньэ колхуос буолуохтан үтүө саастарын фермаҕа, олох уйгутун-быйаҥын айсыыга анаабыттара. Ийэлэрэ Анастасия Константиновна бочуоттаах сынньалаҥҥа барыар диэри бастыҥ ыанньыксыппыт этэ. Кыыстара кинини удьуордаан уонча сыл иһигэр үтүмэн үгүһү ыата.
  • “Ыл, доҕоор”, — диэтэ иккиһэ, — эн биһи икки дьон итэҕэйэллэрин курдук гына кыыспыт ити кэмҥэ төһө үүтү ыабытын суоттаан көрүөх эрэ. Чэ, сылга ортотунан 30-туу туоннаны ыабыт буоллун.
  • Ол быраапсай буоллаҕа дии.
  • Оччотугар, хайа кыыспыт 270-тан тахса туонна үүтү сүкпүт-көтөхпүт бухатыыр ыанньыксыт буолан тахсар дии. Эһиэхэ, эдэрдэргэ, дьэ ити үтүө холобур.

Кырдьыга даҕаны, Өкүлүүн IV-V кылаастарга үөрэниэҕиттэн сайын аайы ийэтигэр көмөлөһөн ынах этэрсэ, ыаһа, уйгуну уһансыы түбүгүн, суолтатын билэ улааппыта. Онон отделение салалтата Аҕас Күөлүгэр ыанньыксыттаа диэбитигэр соһуйа, саарбаҕалыы барбакка ылыммыта, маҥнайгыттан кэскиллээх буоллун диэн туҥуй бургунастары туппута. Оччолорго кинини үлэ мындырдарыгар Е. Назарова уонна В. Кузьмина курдук бэртээхэй настаабынньыктар уһуйбуттара. Онон үлэлээбитин устатыгар былаанын, эбэһээтэлистибэтин толорботоҕо диэн суоҕа.

Оттон онус пятилетка сылларыгар уопуттаах үлэһит көрдөрүүтүн сылтан сыл үрдэппитэ. 1976 сылга фуражнай ынаҕын ахсыттан 2305-тии киилэни ыан, сопхуос орто көрдөрүүтүн 560 киилэнэн куоһарбыта. Нөҥүө сылыгар 256-тыы киилэ үүтү ылбыта. Үчүгэй үлэтэ ЫБСЛКС КК “1973 сыл удаарынньыга”, “Саталлаах маастар” диэн бэлиэлэринэн, 1975 уонна 1976 сылларга социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕа бэлиэлэринэн, ЫБСЛКС обкуомун уонна райкуомун Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыта.

Акулина Гаврильевна үлэлээбит “Сыркыс” хомсомуол ыччатын фермата коммунистическай үлэ кэлэктиибин аатын сүгэрэ. Ити кэмҥэ ферма старшайа Т.В. Софронова оройуон Сэбиэтигэр, ыанньыксыттар Е.С. Назарова, В.В. Кузьмина, М.П. Филиппова, Л.Н. Каженкина уонна хомуньуус осеменатор А.М. Ксенофонтов олохтоох Сэбиэккэ дьокутаатынан туруоруллубуттара. Чулуу үлэһиттэр социалистическай куоталаһыыны күннэтэ күөртээн, кэҥэтэн иһэллэрэ. Чуолаан, Акулина Протасова пятилеткатааҕы сорудаҕын ыам ыйын иһинэн толорорго соруктаммыта. Онон былааны таһынан 24 туонна үүтү туттарар кыахтаммыта.

“Дьокутаатынан талыллыы, үрдүк чиэс буоларын сэргэ, улахан эппиэтинэһии сүгүү буолар. Эһиги нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын салгыы тупсарыыга, сүөһү иитиитин төрүт боппуруостарын быһаарыыга үлэлэһэрбэр кэккэ этиилэри киллэрдигит. Олору олоххо киллэриигэ биир түмсүүлээхтик үлэлиэхпит. Мин эһиги итэҕэлгитин толорор туһугар бары күүспүн ууруоҕум”, диэбиттээҕэ Акулина Гаврильевна быыбардааччыларын кытары көрсүһүү кэмигэр.

Онтон биһиги норуот үрдүк итэҕэлин ылбыт Акулина Гаврильевна Протасова үлэтэ өссө күүһүрбүтүн, хардыыта өссө кэҥээбитин күн бүгүнүгэр диэри өйдүүбүт, сыаналыыбыт, умнубаппыт.

 

Сэмэн Жендринскэй